د چاپېریال ککړتیا، ناسمه تغذیه، د بدني فعالیت نه شتوالی او د ګاز لرونکو مشروباتو زیات استعمال هغه عوامل دي چې د روغتیا پالانو په خبره هرات کې د سرطان ناروغۍ زیاتوالي لامل شوي.
د دې ولایت حوزوي روغتون چارواکي وایي، په تېر ۱۴۰۳ لمریز کال کې څه باندې ۸۰۰ تازه پېښې ورسره ثبت شوې دي چې د تېر په پرتله ۲۵ سلنه زیاتوالی ښیي.
د هرات حوزوي روغتون کې د آنکولوژي څانګې مسوول ډاکټر فاروق احمد صدیقي وايي: « هغه کسان چې د ډوډۍ تېرولو پرمهال په مرۍ کې د درد او بندښت احساس کوي، دا د مرۍ، معدې او په ټوله کې د هضمي جهاز د سرطان پیل دی. هغه کسان چې د ډوډۍ له خوړولو وروسته د معدې له شدید درد سره مخ کېږي او په عادي درملو نه ښه کېږي او یا هم دا چې په خپل وجود کې کومه کتله احساسوي، دا هم د خطر نښې دي. کله چې د ښځو په میاشتني عادت کې تغییرات راځي یا په خېټه کې لویه کتله حس کوي، دا هم د سرطاني ناروغۍ نښه ده.»
له بلې خوا، ناروغان او د هغوی کورنۍ وایي، په کوردننه د امکاناتو نه شتوالي له امله اړ دي چې د دې ناروغۍ د تشخیص او درملنې لپاره بهر ته لاړ شي خو لګښتونه یې زیات دي او دوی یې د پرې کولو وس نه لري.
په سرطاني ناروغۍ اخته کس وايي:« ما خپله ناروغي له معایناتو وړاندې په خپله تشخیص کړه. د شپې ډوډۍ مې خوړله چې په مرۍ کې مې بنده شوه، سبا سهار بیا بنده شوه، نو بیا مې د کورنۍ غړیو ته وویل چې دا ناروغي سرطاني ده.»
یوبل ناروغ کس وايي: « په بهر کې لګښت ډېر زیات راځي، زما لومړی ځل ۳۷۰ زره پاکستانۍ کلدارې مصرف شوې خو د افغانیو حساب نه دی نیولی. دا ځل مې هم له ۲۰۰ زرو ډېرې کلدارې او تر ۲۰ زرو افغانیو مصرف شوې. که دا درملنه د هېواد په داخل کې وشي، لګښت به هم کم شي.»
د هرات ښار یو تن اوسېدونکی وايي: « خلک غریب دي، لارې لرې دي او دوی باید لا ښه رسېدنه وکړي، امکانات کم دي او ناروغانو ته هغسې رسېدنه نه کېږي چې اړتیا ده.»
د هرات حوزوي روغتون د ډاکټرانو له مالوماتو سره سم، د ویني، معدې، مرۍ او ښځو ترمنځ د سینې سرطان عام ډولونه دي چې د درملنې لپاره یې ۱۰۰ بستریز فوق تخصصي روغتون ته اړتیا ده.
