نس ناستی یا اسهالات د اومه خوراکي توکو خوړلو، میکروبونو، ناپاکو اوبو او د پاکۍ یا حفظ الصحې نه ساتلو له امله منځته راځي.
د عامې روغتیا وزارت مسوولین وايي، په تېرو اتو میاشتو کې د هېواد په ټولو روغتیایي مرکزونو کې په حاد نس ناستي د اخته ناروغانو شمېر نږدې ۹۰۰ زرو ته رسېدلی دی.
ددغه وزارت ویاند ډاکټر شرافت زمان وايي، د حاد اسهال د مخنیوي لپاره خلکو ته د عامه پوهاوي پروګرامونه پيل شوي، ترڅو د یادې ناروغې پر وړاندې ځانونه وقایه کړي.
زمان زیاتوي:« د حاد اسهال ناورغي ډېر کله د ګرمۍ پرمهال په تودو سیمو کې ډېریږي. د دې لپاره، چې د یادې ناروغۍ ښه مخنیوی وشي، د عامې روغتیا وزارت له مختلفو لارو له ولسونو سره د عامه پوهاوي پروګرامونه شریکوي. په معالجوي برخه کې هم د تېر پرتله خدمات ښه شوي. په تېرو اتو میاشتو کې د هېواد پر کچه له موږ سره د حاد اسهال ۹۰۰ زره ناروغان ثبت شوي، چې لویان او کوچنیان په کې شامل دي.»
په ورته وخت کې یو شمېر ډاکټران هم د یادې ناروغۍ د زياتېدو له امله اندېښمن دي او وايي، خلک دې د مخنیوي یا وقايې په موخه د ناپاکو اوبو له څښلو او د خامو خوړو له خوړولو ډډه وکړي او دغه راز دې د ماشومانو پاک ساتنې او حفظ الصحي ته په پاملرني سره له یادې ناورغۍ ځانونه خوندي کړي.
د ماشومانو د داخله ناروغیو متخصص ډاکټر علي قمرزی وايي: « اسهالات له ناپاکو خوړو، چټلو اوبو او چاپېریال او دغه راز له پاتې شونو خوړو رامنځته کېږي. همدارنګه پر خوارځواکۍ اخته ماشومان ډېر په دې ناروغۍ اخته کېږي؛ ځکه چې د هغوی کولمې د جذب ظرفیت نه لري. د اسهال د مخنیوي یوازنۍ لاره د پاکۍ ساتنه ده.»
ځيني نور ډاکټران شدید نس ناستی تر دې حده خطرناکه ناروغي بولي، چې په خبره يې په څو ساعتونو کې پرې د اخته کس د مړينې لامل کېدای شي.
دوی ټينګار کوي، د یادې ناروغۍ پرمهال دې خلک ځانونه تر ټولو نږدې روغتیایي مرکز ته ورسوي، څو پر وخت یې درملنه وشي.
ډاکټر کمین ساپی په دې اړه وايي:« نس ناستی هغه وخت حاد یا شدید ګڼل کېږي، چې غایطه مواد په ۲۴ ساعتونو کې له ۳ ځلونو زیات له بدن څخه خارج شي او دوام یې له دوه اونیو څخه کم وي. دا ناروغي مختلف عوامل لري، خو اکثریت لامل یې میکروبونه دي. په اوړي کې ځکه د شدید نس ناستي ناروغي ډېره وي، چې میکروبونه په ګرمۍ کې چټکه وده کوي او له یوه کس څخه بل ته یې د لېږد چانس ډېر وي. همدارنګه اوبو ته اړتیا او د خوراکي توکو د خرابېدو کچه هم لوړه وي، هغه څه چې د میکروبونو د انتقال سبب دي.»
د ډاکټرانو په وینا، شدید نس ناستی، چې د ګرمۍ په موسم کې تر بل هر وخت زیاتېږي، د انسان د وجود اوبه کموي او له همدې امله ښايي پرې اخته کس خپل ژوند له لاسه ورکړي.
په دې وروستیو کې شمشاد ته ځينو سرچینو ویلي، په ختیځو ولایتونو کې یو شمېر کسان د یادې ناروغۍ له امله مړه شوي هم دي.
د عامې روغتيا وزارت د مالوماتو له مخې، په تېر ۲۰۲۳ کال کې یاد وزارت پر شدید نس ناستي اخته کسانو شمېر یو اعشاریه ۴ میليونه تنه ثبت کړی و.
