کمزوری اقتصادي وضعیت، ناسالمه تغذیه، ملوماتو ته محدود لاسرسی، طبیعي افتونه او نورې ګڼې ستونزې په افغانستان کې مور او ماشوم ژوند اغیزمن کړی دی.
تازه د روغتیا نړیوال سازمان په افغانستان کې د مور او ماشوم د روغتیا او د زیږون پرمهال د مړینې ګواښ په تړاو راپور خپور کړی دی.
راپور کې په افغانستان کې د مور او ماشومان د مړینې پر زياتوالي انديښنه ښودل شوي او په خبره یې په افغانستان کې هره ورځ د زیږون پر مهال ۲۴ مېندې او ۱۶۷ ماشومان مړه کیږي.
په راپور کې څرګنده شوې، چې دغه مېندې او ماشومان د زیږون پر مهال د هغو ناروغیو له امله مړه کیږي چې د درملنې وړ دي.
د راپور یوه برخه:« په افغانستان کې ښځې او ماشومان د روغتیایي خدمتونو له نشتون څخه زیانمنونکي دي، په ځانګړې توګه د زیږون پر وخت د مور او نوي زیږیدلي ماشوم ژوند د مړینې له ګواښ سره مخ دی. په افغانستان کې هره ورځ ۲۴ مېندې او ۱۶۷ نوي زېږدلي ماشومان مړه کیږي دغه مېندې او ماشومان د زیږون پر مهال د هغو ناروغیو له امله مړه کیږي چې د درملنې وړ دي.»
خو د افغانستان د عامې روغتیا وزارت دغه راپور ردوي او وايي په تېرو ۶ میاشتو کې د زېږون پر مهال ۳۰۰ مېندو خپل ژوند بایللی.
یاد وزارت همدارراز ویلي ، چې په پلان کې لري ، چې د هیواد په کچه بېلابیلو ولایتونو کې د ۳۵۰ روغتیایی مرکزونو په شتون ۲۸۸ نوي روغتیایی مراکز جوړ کړي چې یوازې د مور او ماشوم لپاره روغتیایی خدمات وړاندې کړي.
عامې روغتیا وزارت ویاند ډاکټر شرافت زمان وايي:« له موږ سره چې کوم ثبت شوې شمېرې دي، په ټول هېواد کې تېرو ۶ میاشتو کې شاوخوا ۳۰۰ مېندو ژوند له لاسه ورکړی دی. یو لامل یې هم همدا ده، چې ډېری د مېندوارۍ په لړ کې دوی روغتیايي مرکزونو ته مراجعه نه کوي، پر وخت باندې روغتیايي مرکزونو ته نه ورسېږي، نو له همدې امله دوی خپل ژوند له لاسه ورکوي. د دې ترڅنګ اقتصادي ستونزې هم موجودې وې، ځېنې ناسم کلتورونه او دودونه هلته موجود وي، چې هغوی روغتیايي مرکزونو ته مراجعه نه کوي، پر وخت باندې روغتیايي مرکزونو ته نه ځي، نو اکثریت دوی خپل ژوند له لاسه ورکوي. د دې ترڅنګ عامې روغتیا وزارت چې څومره مسوولیت ده، د مور او ماشوم روغتیا لپاره ځانګړې پاملرنه ده، په دا تېرو دوه یا دوه نیمو کلونو کې شاوخوا ۳۵۰ روغتیايي مرکزونه جوړ شوي.»
له دې سربېره د عامې روغتیا وزارت ویلي، د مور او ماشوم خدماتو په برخه کې ۱۱۵۰۰ نوی کاري پرسونل ګومارلی، چې ډېری یې ښځینه ډاکټرانې، قابلهګانې او نرسانې دي.
په ورته مهال روغتیاپالان وایی، د صحي تغذیې سربېره د مېندو لپاره د زېږون په اړه عامه پوهاوی کولی شي د مور او ماشوم سلامتیا او روغتیا تضمین کړي.
د روغتیا نړیوال سازمان موندنې ښېي، که نړۍواله ټولنه په دغه برخه کې په افغانستان کې د بشري مرستو اړوند بودېجه ځانګړې نه کړي، ښايي د مور او ماشوم د مړينې په کچه کې د پام وړ زياتوالی راشي.
