د روغتيا نړيوال سازمان( ډبلیو.اېچ.او) له لوري په خپور شوي راپور کې روان ۲۰۲۳ زېږدیز کال د افغانستان روغتيايي سيسټم له مالي ننګونو سره مخ بلل شوی دی.
په راپور کې ويل شوي، چې په روان کال کې اړینو او ممکنه طبي خدمتونو ته د ۸ ميليونه افغانانو لاسرسی محدود شوی او ۴۵۰ زره نور اړمن ناروغان د ټرانسپورټي خدمتونو په ګډون د ژوند ژغورونې له خدمتونو بې برخې شوي دي.
د راپور یوه برخه:« په افغانستان کې ۸ میلیونه خلکو ژوند ژغورونکو اړینو او ممکنه طبي مرستو ته لاس رسی له لاسه ورکړی او ۴۵۰ زره ناروغان به د ټرانسپورټ په ګډون ژوند ژغورونکي خدمتونه ترلاسه نه کړي. د دې ترڅنګ، اټکل شوی ۱.۶ میلیونه خلک چې د رواني روغتیا نښې لري، د رواني روغتیا مشورې او رواني ټولنیز ملاتړ ته به لږ لاسرسی ولري.»
د روغتيا نړيوال سازمان د موندنو له مخې، روان کال بشري مرستو ته د اړمنو افغانانو په شمیر کې د تېر کال پرتله ۱۰ سلنه زياتوالی راغلی دی.
د دې سازمان مالومات ښې چې د ۲۰۲۱ کال له اګسټ وړاندې بېړنيو مرستو ته د اړمنو افغانانو شمېر ۱۸.۴ میلیونه وه چې روان کال دا شمېر ۲۸.۸ میلیونه کسانو ته رسېدلی دی.
د راپور یوه برخه:« زموږ د بشري مرستو د غبرګون د طرحې پر اساس، په روان کال کې بشري مرستو ته د اړمنو کسانو په شمېر کې اندېښمنوونکی زیاتوالی راغلی. د دې طرحې له مخې، ۲۸.۸ میلیونه افغانان بېړنیو مرستو ته اړتیا لري په داسې حال کې چې د ۲۰۲۱ کال له اګسټ څخه مخکې دغه شمېر ۱۸.۴ میلیونه تنه وه. بېړنیو روغتیایي حالاتو ته د رسېدنې په موخه ۱۴ میلیونه خلک تر پلان لاندې دي چې له ډلې یې ۷.۵ میلیونه ماشومان او ۳.۱ میلیون ښځې دي.»
د روغتيا نړيوال سازمان په خپاره کړي راپور کې د بشري ناروين زياتوالي لامل لسیزې جګړې، سخته وچکالي او د طبیعي پیښو زياتوالی ياد شوی دی.
د راپور یوه برخه:« د لسیزو بې ثباتۍ، د سختې وچکالۍ او طبیعي پېښو له امله اوس مهال افغانستان له اوږدمهاله بشري ناورین سره مخ دی. میلیونونه خلک په بې وزلۍ کې ژوند کوي یا روغتیا او خوړو ته لاسرسی نه لري. دوی د خوارځواکۍ او ناروغیو د لا پراخیدو له ګواښ سره مخ دي.»
د روغتيا نړيوال سازمان مشر انديښنه ښودلې، چې د مالي تمويل نشتوالي د بې شمېره افغانانو ژوند له ګواښ سره مخ کړی او له ټولو مالي ملاتړ کوونکو هېوادونو يې غوښتې، چې په دې سختو شرايطو کې د اړمنو افغانانو لاسنیوی وکړي.
د روغتیا د نړیوال سازمان مشر ډاکټر ټیډروس اډانوم وايي:« افغانستان کې وضعیت خورا کړکیچن دی او د روغتیایي کارمندانو او تاسیساتو د ملاتړ لپاره د سرچینو او تمویل نشتوالي د بې شمېره خلکو ژوند له ګواښ سره مخ کړی او ډېر اغیزمن شوي دي. زه له بسپنه ورکوونکو غواړم چې په سخاوت سره مرسته وکړې، څو موږ په افغانستان کې د ژوند ژغورنې کار ته دوام ورکړو.»
روغتیا نړیوال سازمان خبرداری ورکړی چې د افغانستان روغتیايي سیستم لپاره د کافي بودیجې نشتوالي او نه ملاتړ به د افغانانو لپاره ناوړه پایلې ولري او په ځانګړي توګه به د ښځو او ماشومانو ژوند له جدي ګواښ سره مخ کړي.
هڅه مو وکړه، چې د افغانستان په روغتيايي سيستم کې د شته ستونزو په تړاو د عامې روغتيا وزارت مسوولین نظر هم واخلو، خو د راپور د نشر تر وخته يې نظر شريک نه کړ.
