بریټانوۍ ګارډین ورځپاڼې د یوه تازه راپور په خپرولو سره ویلي، په پاکستان کې سیاسي ګډوډۍ او امنیتي ننګونې لامل شوې چې په دې هېواد کې د چین اقتصادي پروژو پر وړاندې جدي خنډونه رامنځته شي.
په راپور کې د پاکستان یوې معتبرې دولتي سرچینې ګارډین ورځپاڼې ته ویلي، بېجېنګ غواړي په پاکستان کې د خپلو اقتصادي پروژو د امنيت خوندي کولو لپاره د چین د خلکو آزادي بښونکي پوځ (پي.اېل.اې) ځينې ډلګۍ پاکستان ته واستوي.
د راپور یوه برخه:« بېجېنګ غواړي د چین او پاکستان په اقتصادي دهلېز کې د خپلو کارکوونکو د خوندیتوب لپاره د پي.اېل.اې پوځيان ځای پر ځای کړي او هم ګوادر بندر د خپلو سمندري ځواکونو لپاره وکاروي. په دې تړاو د ګوادر هوايي ډګر هم د دې غوښتنې یوه برخه ده.»
ګارډین ورځپاڼې په اسلام اباد کې د چین د سیاسي استازي له قوله ویلي، دا هېواد په پاکستان کې سیاسي ګډوډیو او امنیتي ناکراریو ته جدي اندېښنه لري.
وانګ شینګ شي د چینايي وګړو په امنیت کې د پرمختګ غوښتنه کړې او زیاتوي چې د ناکراریو له زیاتېدو سره سم، له پاکستان سره د چین اقتصادي همکاري ټکنۍ شوې ده.
هغه زیاته کړې: « که امنیتي وضعیت کې ښه والی را نه شي، څوک به دلته راشي او په دې چاپېریال کې به کار وکړي؟ په ګوادر او بلوچستان کې د چینایانو پر وړاندې کرکه موجوده ده.»
د ګارډین ورځپاڼې په دې راپور کې همداراز راغلي، په ګواډر بندر کې سیمه يیز کاروباریان د امنیتي محدودیتونو له امله له جدي ستونزو سره مخ دي او د سیمه يیزو امنیتي چارواکو له لوري يې پر کارونو محدودیتونه لګول شوي دي.
یوه سیمه يیز کاروبار لرونکي کس ګارډین ورځپاڼې ته ویلي: « موږ دلته ټول سیند له لاسه ورکړی. کله چې موږ د کبانو نېونې ته ځو، نو د غلو په شان د ځان پټولو هڅه کوو. دغه سمندر نور زموږ په واک کې نه دی، بلکې د چین په واک کې دی.»
خو د پاکستان د پلان او پرمختګ وزیر احسان اقبال له ګارډین سره خبرو کې په ګواډر کې د چینايي ځواکونو احتمالي ځای پر ځای کېدنه رد کړې او دغه ادعا یې بې بنسټه بللې ده.
د سیاسي چارو کارپوهان وايي، پاکستان په سیمه کې د خپلو هغو پالیسيو پایلې تجربه کوي چې پر تشدد ولاړې دي او ټوله سیمه کې یې سیاسي او اقتصادي پرمختګونه له جدي ګواښ سره مخ کړي.
د سیاسي چارو کارپوه اخترمحمد راسخ وايي:« دا د دوی د استخباراتو او پوځي جنرالانو کړنې دي چې د دوی په لاس روزل شویو ډلو ټپلو سر راپورته کړی او د پاکستان امنیتي وضعیت یې دې حال ته رسولی. بلوڅان آزادي غواړي، پښتانه خپل حق غواړي او د کشمیر ولس هم له پاکستانه خپلواکي غواړي. دا ولسونه د پاکستان د غلط سیاست له امله راپورته شوي، نه یوازې امنیتي وضعیت یې خراب کړی، بلکې د دوی هوايي او ځمکني ځواکونه او اډې یې له خطر سره مخامخ کړې دي.»
پخوانی ډېپلومات عزیر معارج وايي:« د پاکستاني مخکېني رژيم دا تېروتنه وکړه؛ که څه هم دوی غوښتل ځیرکي وکړي او له چین سره د اړیکو په جوړولو سره له غرب ډېر امتیازونه ترلاسه کړي؛ خو چین اقتصادي سیاست لري او هرځای چې ځي او پانګونه کوي، نو هلته خپلې ریښې هم بندوي. بنا ً، دا تېروتنه وشوه چې چینایان یې راوستل او د ګوادر په ګډون یې ګڼ شمېر میلیارد ډالري پروژې ورسره لاسلیک کړې، اوس په کې پاتې راغلي او هم یې د غربي هېوادونو حساسیتونه پارولي دي. څومره چې ګوادر او پاکستان کې چینایان موجود وي، نور د پاکستان په ګټه نه ده؛ ځکه چې غربي نړۍ لاس ترې اخلي، حال دا چې د پاکستان جوړښت او بقا ټول د غرب په لاس کې دي.»
د ۲۰۲۴ زېږدیز کال په اکټوبر میاشت کې د پاکستان په کراچۍ ښار کې پر چینايي وګړو د بلوڅ آزادي غوښتونکو غورځنګ برید له امله د ۲ چینايانو په ګډون لسګونو کسانو ته مرګ ژوبله واوښته.
له دې برید وروسته، په پاکستان کې د چین اقتصادي پروژې له جدي اندېښنو سره مخ شوې.
