د بلخ ولایت د حیرتان سوداګریز بندر په ۲۰۲۵ میلادي کال کې د تورخم سوداګریزې لارې ښه بدیل ثابت شوی.
د هېواد په شمال بلخ ولایت کې له ازبېکستان سره پر ګډه پوله پروت حیرتان بندر افغاسنتان یوازې ازبېکستان سره نه بلکې د منځنۍ اسیا له نورو هېوادونو سره هم نښلوي.
ځایي مسوولین وايي، که څه هم واک ته د اسلامي امارت بیا راتګ راهیسې ازبېکستان او له دې لارې وصلېدونکو هېوادونو سره یې ښې اړیکې پاللې دي، خو دوی بیا ۲۰۲۵ کال د تېرو کلونو په پرتله ځکه ښه بولي چې په اوږدو کې یې زیات صادرات ترسره شوي.
د بلخ سوداګرۍ او پانګونې خونې مرستیال هارون رشید قاضي وايي: « تېر کالد بلخ سوداګرۍ او پانګونې خونې له ازبېکستان، ایران او ترکیې هېوادونو سره قراردادونه وکړل چې له مخې به یې د افغانستان کرنیز محصولات صادر او ري اېکسپورټ شي. د حیرتان بندر څخه د وچو په صادراتو کې زیاتوالی راغی او د لومړي ځل لپاره اناره ازبېکستان، قېرغېزستان او روسیې ته صادر شول. د لومړنۍ جوپې له استولو راهیسې شاوخوا ۲۰ زره ټنه انار صادر شوي. که موږ همداسې روان یو، راتلونکو پنځو کالو کې به له هر پلوه ځان بسیاینې ته ورسېږو. د بلخ ولایت حیرتان بندر د تورخم بندر د بدیل په توګه معرفي شوی دی.»
د دوی د شمېرو پر بنسټ، ۲۰۲۴ کال ته په کتو په ۲۰۲۵ کال کې د صادراتو کچه ۳۱ سلنه زیاته شوې.
تاجیکستان او ازبېکستان هېوادونو ته د بلخ والي سفرونه بیا له ګاونډیو هېوادونو سره د ښو اړیکو پاللو نوی باب پرانست.
مسوولین وایي، دا چې ډاډمن امنیت موجود دی او په کور دننه د پانګونې لپاره ښه زمینه برابره شوې، نو له کورنيو سوداګرو سربېره، د تېر کال په اوږدو کې شاوخوا سلو بهرنيو شرکتونو هم دلته د کار او فعالیت جوازونه ترلاسه کړي دي.
د بلخ ولایت سوداګرۍ او پانګونې خونې مرستیال په دې اړه وايي: « د بلخ والي ازبېکستان ته څو سفرونه درلودل او دا سفرونه نه یوازې د بلخ بلکې د ټول افغانستان لپاره ګټور وو. همدارنګه بلخ والي تاجیکستان ته هم سفر درلود، ځکه تاجیکستان زموږ د محصولاتو لپاره یو لوی بازار دی. د بلخ والي سفرونه د سوداګرو لپاره له لاسته راوړنو څخه ډک وو. په ۲۰۲۴کال د حیرتان بندر له لارې په مجموعي ډول ۹۲ میلیونه او ۲۰۰ زره امریکايي ډالرو په ارزښت صادرات شوي او دا شمېره په ۲۰۲۵ کال ۱۳۴ میلیون ډالرو ته پورته شوې او ۳۱ سلنه زیاتوالی ښيي.»
په همدې حال کې د بلخ ولایت ځايي صنعتکاران او سوداګر هم ۲۰۲۵ میلادي کال له لاسته راوړنو ډک یادوي او وایي، د کورنیو تولیداتو ودې لپاره پوره هڅه شوې او د صادراتو کچه هم تر نورو هغو دوه برابره زیاته بولي.
دوی له ازبېکستان سره پر ګډه پوله ګډ بازار کې پر افغان توکو د مالیاتو کمول، د ازبېکستان له خوا خپلو سوداګرو ته د حیرتان په لارې افغانستان ته د تګ راتګ اجازه ورکول، روسیې او منځنۍ اسیا هېوادونو ته د تازه مېوو صادرات او د ورته نورو مواردو هرکلی کوي.
سوداګر حاجي فضل الرحمن کریمي وايي: « په ۲۰۲۵ کال ډېر کارونه وشول، د مثال په توګه له چین سره قراردادونه، له روسیې او د منځنۍ آسیا له ګاونډیو هېوادونو سره قراردادونه، همدارنګه د افغانستان په داخل کې شوي کارونه، چابهار بندر او نورې لارې خلاصې شوې. دا هرڅه سبب شوي چې د تورخم له تړل کېدو سربېره، بازارونه ثابت پاتې شي. افغانانو ته په کار ده چې د نظام د پياوړتیا لپاره کار وکړي نه دې چپه کولو.»
سوداګر انجنیر نقیب الله مرادي وايي: « سږ کال د تېر کال په پرتله آبادي ډېره زیاته ده، د هېواد اقتصاد پرمخ روان دی او خلک په کار بوخت دي. د اسلامي امارت چارواکي د پانګونې او پانګوالو د جذب لپاره ډېرې هڅې کوي. په اوسني شرایطو کې د دولت او خصوصي سکټور اړیکې ډېرې ښې دي.»
سوداګر محمد افضل افضلي وايي: « ۲۰۲۵ کال د صنعت د پرمختګ لپاره ډېره ښه کال و، نوې فابریکې جوړې شوې، پرمختګونه وشول، زرګونه کسانو ته د کار زمینه برابره شوه. موږ په صادراتو او ګمرکي پروسیجرونو کې څه ستونزې لرو چې باید حل شي.»
دا په داسې حال کې ده چې د ۲۰۲۵ کال په اوږدو کې د پاکستان او افغانستان ترمنځ سیاسي اړیکې ترینګلې شوې او اسلام اباد د دواړو هېوادونو ترمنځ ټولې لارې وتړلې.
پاکستاني چارواکي په دې باور وو چې په دې کار سره به د افغانستان اقتصاد ته زیان واړوي، خو د دوی د تمې پر خلاف اسلامي امارت د بدیلو لارو د موندلو هڅو په لړ کې له نورو ګاونډیو هېوادونو او په تېره بیا د منځنۍ اسیا له هېوادونو سره د سوداګرۍ برخه کې ګڼ قراردادونه لاسلیک کړل.
