د ایران، امریکا او اسراییلو جګړې د پیل او د کابل او تهران ترمنځ د سوداګریزې راکړه ورکړې د بندېدو له امکان سربېره، د سوداګرۍ او پانګونې خونې د افغانستان او ایران ترمنځ د سوداګریزې راکړه ورکړې د زیاتېدو خبره کړې.
دوی وايي، سره له دې چې په ایران کې د روانې جګړې د پراخېدو امکانات شته، مګر د افغانستان او ایران ترمنځ ټولې سوداګریزې او ټرانزیټي لارې خلاصې دي.
د سوداګرۍ او پانګونې خونه وايي، په روان لمریز کال کې د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګریزه راکړه ورکړه ۳۰ سلنه زیاته شوې. د دوی د اټکل له مخې، ښايي په را روان لمریز کال کې دا کچه نور هم لوړه شي.
د سوداګرۍ او پانګونې خونې د چارواکو په خبره، که څه هم ایران له امریکا او اسراییلو سره په جګړه بوخت دی او دغې جګړې د فارس خلیج ټوله سیمه اغېزمنه کړې، خو د افغانستان او ایران ترمنځ پر سوداګریزه راکړه ورکړه یې اغېز نه لیدل کېږي.
د سوداګرۍ او پانګونې خونې سلاکار خان جان الکوزی وايي: « د تېر کال په پرتله ایران څخه زموږ واردات او دغه راز د ټرانزیټ کچه لوړه شوې. زما په نظر، دا کچه له ۳۰ تر ۳۵ سلنو زیاتوالی ښيي. موږ تېر کال له ایران سره د ۳ میلیارد ډالرو په ارزښت سوداګري لرل مګر زه باور لرم چې سږ کال به ایران سره د تجارت کچه له ۴ میلیاردو واوړي. تجارت مو ښه روان دی، ټرانزیټ هم ښه دی او په عادي توګه ادامه لري.»
الکوزی دغه راز وايي، په سیمه کې روان کړکېچ او جګړه د هېڅ هېواد په ګټه نه دي او د اوبو له لارې د سوداګریزو توکو پر لېږد را لېږد یې منفي اغېز لیدل کېږي.
خان جان الکوزی په جګړه کې له ټولو ښکېلو اړخونو غواړي چې څومره ژرممکنه وي، جګړه دې ودروي.
بله خوا، یو شمېر اقتصادي شنونکي د کابل او اسلام اباد ترمنځ د سوداګریزو لارو تړلو ته په اشارې وايي، ایران د افغانستان لپاره د پاکستان یو ښه بدیل دی او له اسلامي امارت غواړي چې له تهران سره د اقتصادي او سوداګریزو اړیکو لا پراختیا لپاره کار وکړي.
د اقتصادي چارو کارپوه یونس ځدراڼ وايي: « د پاکستان بدیلې لارې تر ډېره د ایران په وسیله رفع شوې او موږ وکولی شول چې خپل توکي د ایران له بندرونو وارد او صادر کړو. د ایران عباس او چابهار بندرونه د ټرانزیټ له پلوه افغانستان لپاره ډېر مهم دي.»
په ورته مهال، په کابل کې د ایران سفارت پر خپله اېکس پاڼه لیکلي، له جګړې څخه وړاندې مهال په پرتله، دا مهال له افغان پولې سره د ایراني بار وړونکو لاریو راټولېدل، ۵۳ سلنه زیاتوالی ښيي.
د چارو کتونکي په دې اند دي چې سیمه کې روانه جګړه به هرو مرو د دواړو خواو ترمنځ سوداګري اغېزمنه کړي.
دوی له همدې کبله پر ښکېلو اړخونو د جګړې درولو او ستونزو ته د سوله ییز حل غوښتنه کوي.
د نړیوالو اړیکو کارپوه نجیب الرحمان شمال وايي: « که دا جګړه اوږده شي، د ایران او افغانستان ترمنځ سوداګري به هم له خطر سره مخ کړي. زه هیله لرم د جګړې ښکېل لوري اوسني وضعیت او د نړیوالو غوښتنو ته په کتو، له جګړې لاس واخلي او له ډېپلوماټیکو لارو د پای ټکی ورته کېږدي.»
له دې مخکې د اسلامي امارت ویاند ذبیح الله مجاهد او د ټولګټوچارو وزیر هم ویلي وو چې د افغانستان او ایران ترمنځ سوداګریزه راکړه ورکړه د تېر په څېر عادي روانه ده او له کوم خنډ سره نه ده مخ شوې.
