تهران ټایمز ورځپاڼې د ایران د صنعت، کانونو او سوداګرۍ خونې د د شمېرو له مخې راپور ورکړی چې دې هېواد په تېره یوه میاشت کې افغانستان ته د ۲۴۹ میلیونه ډالرو په ارزښت غیر نفتي توکي صادر کړي.
ورځپانې د یادې ادارې د نړیوالو اړیکو او سوداګرۍ د پراختیا کمېټې د ویاند له قوله لیکلي، دغه شمېرې د روان زېږدیز کال د مارچ له ۲۰مې د اوکټوبر تر۲۱مې پورې اوو میاشتو کې ۱.۳ میلیارده ډالره دی چې له دې درکه افغانستان له ایران پنځم ستر واردوونکی هېواد بللی شوی.
له ایرانه افغانستان ته په واردو شویو غیر نفتي توکو کې اوړه، غوړي، هګۍ، د چرګ غوښه، درمل، طبي تجیزات او ساختماني توکي شامل دي.
تهران ټایمز ورځپاڼې د راپور یوه برخه:« ایران د روان کال د سپټمبر له ۲۲مې د اوکتوبر تر ۲۱مې پورې د ۲۴۹ میلیونه ډالرو په ارزښت افغانستان ته غیر نفتي توکي صادر کړي. دغه رقم بیا په تېرو اوو میاشتو کې ۱.۳ میلیارده ډالرو ته رسېده.»
دې ورځپاڼې په تېره اګست میاشت کې د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال او کابل ته د راغلي ایراني پلاوي ګډې ناستې ته په اشارې ویلي، ملا عبدالغني برادر اخوند په دې ناسته کې له ایراني لوري د کانونو، لمریزې برېښنا او ریل لارو جوړولو په برخو کې د پانګونې غوښتنه کړې وه.
خو د صنعت او سوداګرۍ وزارت په تېرو اوو میاشتو کې له ایران سره د افغانستان سوداګریزه راکړه ورکړه نږدې دوه میلیارده ډالر ښيي چې له ډلې یې یوازې ۳۰ میلیونه صادرات او پاتې واردات دي.
د صنعت او سوداګرۍ وزارت ویاند اخندزاده عبدالسلام جواد وايي: « د ایران له اسلامي جمهوریت سره د افغانستان تجارت د ۱۴۰۳ کال د ۷ میاشتو په اوږدو کې ۱ میلیارد، ۸۲۷ میلیونه ډالرو په ارزښت و چې له دې ډلې ۳۰ میلیونه ډالره صادرات او ۱ میلیارد او ۷۹۷ میلیونه ډالره یې واردات دي. په صادراتي توکو کې معدني ډبرې، کشمش، سرب، څښاک توکي او کونځلې شامل دي. په وارداتي توکو کې نفتي توکي، د کارخونو خام مواد، اوبلن ګاز او سیمنټ شامل دي.»
بل پلو، د سوداګرۍ او پانګونې خونه له ایرانه د وارداتو په کچه کې د زیاتوالي یو لوی لامل له پاکستان سره په سوداګریزو اړیکو کې بدلون، د مصرف ډېروالی او د تولید کمښت بولي.
دغه خونه د صادراتو او وارداتو ترمنځ د بیلانس رامنځته کولو لپاره د سرپرست حکومت له خوا د برېښنا، اوسپنې پټلۍ او کانونو په څېر پر بنسټیزو پروژو پانګونه او پر کورنیو تولیداتو تمرکز ګڼي.
د سوداګرۍ او پانګونې خونې د مدیره پلاوي غړی خان جان الکوزی وايي: « اساسي کار دا دی چې دلته باید زېربناوې جوړې شي، تر هغو چې زېربنا جوړه نه شي، برېښنا، ټرانسپورټ، د اوسپنې پټلۍ، د کانونو میخانیکي نه بلکې علمي استخراج او همدلته پروسېس او بیا یې پاخه مواد خرڅول ونه لرو، زموږ وضعیت نه ښه کېږي.»
ورته مهال، د اقتصادي چارو شنونکي صادرات د هېوادونو له تولیداتو سره تړلې مساله بولي او وايي، صادرات د یوه هېواد د بهرنۍ سوداګرۍ کچې ښکارندویي کوي.
د دوی په باور، د صادراتو د کچې لوړولو لپاره پکار ده چې افغانستان له مصرفي هېواد په تولیدي هغه بدل شي.
د پوهنتون استاد سید مسعود په دې اړه وايي: « صادرات د تولید یوه برخه څرګندوي. یانې هر څومره چې ستاسو د تولید کچه لوړه شي، هرڅومره چې ستاسو داخلي احتیاجات مرفوع شي یا تر یوې اندازې پورې مشبوع شي، د اقتصادي سکټور حرکت فوق العاده زیاتېږي. صادرات او واردات ډېر جالب څیزونه هم دي؛ دوی په حقیقت کې د خارجي پیسو کموونکي یا زیاتوونکي دي. په ډېرو برخو کې د یوه هېواد پولي زېرمې د صادراتو له لارې تقویه کېږي.»
دا په داسې حال کې ده چې همدا وړمه ورځ د احصایې او مالوماتو ملي ادارې له رسنیو سره د هېواد د تېرو شپږو میاشتو د صادراتو او وارداتو تازه شمېرې شریکې کړې.
د دغو شمېرو له مخې، د روان کال په تېرو دوو ربعو کې د افغانستان د ورداتو کچه د صادراتو په پرتله څه باندې څلور میلیارد ډالره زیاتوالی ښيي.
