د پاکستان د مالیې او عوایدو فډرالي وزیر محمد اورنګ زېب په مشرۍ غونډه کې د دې هېواد د اقتصادي همغږۍ کمېټې ناسته کې له افغانستان، ایران او روسیې سره د سوداګرۍ پر څرنګوالي خبرې شوې.
ځینو پاکستاني رسنیو راپورو ورکړی چې په دې ناسته کې یادې کمېټې له ځینو هېوادونو سره د جنس په جنس سوداګرۍ مکانېزم د سمون په موخه مسوده منظوره کړې ده.
د سرچینې په خبره، له دې کار موخه دا ده چې له دې وروسته افغانستان، ایران او روسیې سره د دوه اړخیزو سوداګریزو مبادلاتو پرمهال د پیسو په ځای، جنس د جنس په مقابل کې تبادله شي.
د پاکستان اقتصادي همغږۍ کمېټې ویلي: « د پاکستان همغږۍ کمېټې له افغانستان، ایران او روسیې سره د بي ټو بي سوداګرۍ د سمون او اصلاح په موخه د جنس په جنس دوه اړخیزې سوداګرۍ مکانېزم مسوده منظوره کړه.»
جنس په جنس سوداګري که څه هم د سوداګرۍ ډېره پخوانۍ بڼه ده، خو دغه ډول تجارت په ځانګړو حالاتو کې خپلې ګټې او زیانونه لري.
د اقتصادي چارو شنونکي دا ډول راکړه ورکړه د هغو هېوادونو لپاره غوره ګڼي چې له نړیوالو مالي او بانکي بندیزونو او یا د نغدو پیسو له کمښت سره مخ وي.
د اقتصادي چارو شنونکی عبدالنصیر رښتیا وايي: « کله چې تاسو توکي په توکو تبادله کوی، نو بهرنیو اسعارو ته اړتیا نه پېښېږي؛ ځکه چې تاسو په دې معامله کې له پیسو کار نه اخلی. دا کار کولی شي بهرنیو اسعارو ته اړتیا کمه کړي. جنس په جنس تبادله تر ډېره د بندیزونو په څېر ځانګړو حالاتو کې ترسره کېږي.»
یو شمېر کارپوهان وايي، دا ډول تبادلات مستقیم او ډېر ساده وي او په ترسره کوونکو هېوادونو کې د محصولاتو ارزښت لوړوي.
خو زیانونه یې دا دي چې د جنس په جنس سوداګرۍ کې تر ډېره د تبادله کېدونکو توکو ارزښت یقیني او برابر نه وي او ښايي ټرانسپورټي او د توکو د ساتنې خطر لوړ کړي.
د اقتصادي چارو شنونکی نورالله عزیز وايي: « په تجارتي معاملاتو کې ډېر لږ داسې پېښېږي چې دوه تجاران داسې پیدا شي چې د یو بل جنس ته اړتیا ولري. دلته د ارزښت اندازه کولو بحث هم دی، یانې دا چې څنګه کولی شو د غنمو او غوړیو ترمنځ د تبادلې معیار یا اندازه انتخاب کړو. زما په اند، دا پروسه یو څه ستونزمنه ده.»
له دې وړاندې د سوداګرۍ او پانګونې خونې له پاکستان سره د جنس په جنس سوداګرۍ د اتیا سلنه کار د مخکې تګ خبر ورکړی و.
د صنعت او سوداګرۍ وزارت هم څو ورځې وړاندې له ایران او پاکستان سره د افغانستان د سوداګرۍ کچې نوي ارقام خپاره کړل.
د دې نویو ارقامو له مخې، د روان کال په تېرو شپږو میاشتو کې له پاکستان سره د افغانستان د سوداګرۍ کچه یو میلیارد او ۱۰۸ میلیون ډالرو ته رسېدلې چې له ډلې یې ۳۰۴ میلیونه صادرات او ۸۰۴ میلیونه هغه یې واردات دي. د کارپوهانو په باور، دا ارقام له یاد هېوادونو سره د سوداګرۍ د بیلانس نا انډولي ښيي.
