د اسلامي امارت له واکمنېدو سره سم د نړیوالو بنسټونو نیوکې دا دي چې په افغانستان کې له بشري وضعیت سربېره، اقتصادي وضعیت هم ورځ تر بلې نازکېدو خواته روان دی، خو دا هغه څه دي چې اسلامي امارت وار د مخه رد کړي.
د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو مرستندویه ماموریت(یوناما) تازه په افغانستان کې د بشري حقونو وضعیت په اړه یو راپور خپور کړی.
په دې راپور کې د ښځو حقونو، د یوې میاشتې په اوږدو کې رامنځته شوې پېښې، د رسنیو ازادي، امربالمعروف او نهې عن المنکر وزارت د فعالیتونو په اړه معلومات وړاندې شوي دي.
راپور کې راغلي، د ۲۰۲۶ کال د جنوري له پیل څخه د مارچ تر ۳۰ مې، یوناما لږ تر لږه د خپلسرو نیولو او بندي کولو ۳۳۶ پېښې مستند کړې دي.
راپور کې زیاته شوې: « د ۲۰۲۶ کال د جنوري له لومړۍ نېټې څخه د مارچ ۳۱ نېټې پورې یوناما د خپلسرو نیونو او بندي کولو لږ ترلږه ۳۳۶ پېښې مستند کړې دي. غوښتنه داده چې افغان مېرمنو او نجونو ته د کار او زده کړو زمینه برابره شي.»
د اسلامي امارت امربالمعروف او نهې عن المنکر وزارت بیا د یوناما دغه راپور په کلکه رد کړی او ویلي یې دي چې حاکم نظام په ټول افغانستان کې د ښځو او نورو ټولو پرګنو ته شرعي حقونه ورکړي دي.
د امر باالمعروف او نهې عن منکر او شکایتونو اورېدلو وزارت ویاند سیف الاسلام خیبر وايي: « د اسلامي امارت له بیاځل حاکمیت وروسته په ټول افغانستان کې نه یوازې د ښځو بلکې د نارینه وو او ټولو اقشارو شرعي حقوق محفوظ دي. د امر باالمعروف او نهې عن منکر او شکایتونو اورېدلو وزارت له لوري په تېرو پنځو کالو کې سلګونه زره ښځو ته په مختلفو برخو کې خپل حقوق ورکړل شوي.»
د دې وزارت چارواکي زیاتوي، اسلامي امارت مېرمنو ته په ګڼو برخو کې حقونه ورکړي او په دې برخه کې بې ساري ګامونه اخستي او نړیوال بنسټونه باید د اسلامي امارت پر لاسته راوړنو او حقایقو سترګې پټې نه کړي.
سیف الاسلام خیبر په دې اړه وايي: « دا چې مختلف جهتونه یا خلک د دې وزارت پر لاسته راوړنو سترګې پټوي او د خپلو شخصي موخو لپاره کاذب او له حقایقو لرې ارقام نشروي، خپلو هغه دښمنانه اهدافو ته د رسېدو هڅه کوي چې په تېر کې یې هم ناکامې هڅې کړې دي.»
په ورته مهال، د چارو شنونکي بیا له نړیوالو غواړي چې افغانستان له سیاسي او اقتصادي انزوا څخه د خلاصون لپاره په ملګرو ملتونو کې د افغانستان څوکۍ اسلامي امارت ته وسپاري.
دوی په ورته وخت کې پر اسلامي امارت هم غږ کوي چې له نړیوالو سره د تعامل په برخه کې په کور دننه ستونزې حل او د نړیوالو پر وړاندیزونو غور وکړي.
د سیاسي چارو شنونکی اختر محمد راسخ وايي: « یوناما کولی شي مثبت رول ولوبوي او افغانستان د رسمیت پېژندلو لور ته روان کړي. که اسلامي امارت غواړي حکومت یې په رسمیت وپېژندل شي، د نړیوالو ځینو وړاندیزونو ته باید پاملرنه وکړي.»
ځینې نور شنونکي بیا له نړیوالو بنسټونو غواړي چې د افغانستان په اړه وړاندې کېدونکو راپورونو کې دې بې پرېتوب اصل ته لومړیتوب ورکړي.
د سیاسي چارو شنونکی هاتف مختار وايي: « که چېرې یوناما ريښتیا هم د افغانستان په قضیه کې بې طرفه وي، باید د افغانستان د پرمختګونو راپور هم په دې درې میاشتني راپور کې درج شوی وای، خو دا کار یې نه دی کړی. بنا ً موږ دې راپور ته په ښه سترګه نه شو کتلی او خپلواک یې نه بولو.»
د یوناما دې راپور ته په کتو، د چارو شنونکي له نړیوالو بنسټونو غواړي چې د افغانستان په تړاو حقایقو څرګندولو ترڅنګ، د سیمې او ګاونډ هېوادونو باندې فشار راوړي، ترڅو د افغانانو بشري حقونو ته جدي پام وکړي.
