هرات کې د ژمي په رسېدو او د هوا له سړېدو سره هر کال خلک د سون توکو په پېرلو کې له ستونزو سره مخ وي.
سږ کال هم د دې ولايت اوسېدونکي شکايت کوي چې د نورو کالونو په پرتله د سون توکو په ځانګړي ډول د لرګیو او ډبرو سکرو بیې لوړې دي، خو د اقتصادي وضعيت ښه والي لپاره کاري فرصتونه کم دي.
دوی وایي، کمزورو اقتصادي شرایطو ته په کتو، په لوړه بیه د سون توکو پېرلو وس نه لري او له اړوند مسوولینو غواړي چې په بازارونو کې د سون توکو بیو د کنټرول لپاره جدي اقدامات وکړي.
د هرات اوسېدونکی عبدالکریم وايي: « خلک بې وسه دي، مهاجر زیات راغلل؛ خو امکانات کم دي. خپله حتا د دې وس نه لرم چې یو من لرګي واخلم.»
د هرات اوسېدونکی ناصر احمد وايي: « په داسې حال کې چې کاروبار نه شته، یو من سکاره په ۲۵۰ افغانیو دي، خو وړاندې په ۱۲۰ افغانیو وو. هرڅه ګران دي او نور هم ګرانېږي.»
په هرات کې دا مهال د څلور کیلو لرګيو بیه ۴۵ څخه تر ۷۵ افغانیو، یو من(اووه کیلو) ډبرو سکرو بیه ۲۵۰ افغانۍ او د یو کیلو اوبلن غازو بیه ۵۵ افغانۍ ده چې د پلورونکو په خبره یې، د کم پلور له امله يې د کاروبار بازار بې خونده شوی.
د سون توکو پلورونکي د بیو لوړوالي لامل په بازار کې د سون توکو کمښت یادوي.
د سون توکو پلورونکی محمد اسماعیل وايي: « کار او کاسبي صفر ته رسېدلي او د جایدادونو کرایې لوړې دي. حیران پاتې یوو څه وکړو.»
د سون توکو پلورونکی شېراغا وايي: « خلک په فقر کې ژوند کوي، یو کنده لرګي په ۸۰ افغانۍ دي، کارګر طبقه دا نه شي اخیستلی. کله چې لس افغانۍ عاید ونه لرې، په ۲۵۰ افغانۍ به یو من سکاره څنګه واخلې؟ خلک څه وکړي، بېوزلي ډېره ده.»
بله خوا، ځایي مسوولان بیا په بازارونو کې د بیو بشپړ کنټرول ډاډ ورکوي او زیاتوي چې په همدې موخه یې کمیسیون جوړ کړی، ترڅو د توکو بيې مشخصې او ترې څارنه وکړي.
د هرات والي ویاند محمد یوسف سعیدي وايي: « د هرات ولایت محلي اداره د ژمي په را رسېدو سره د سون توکو د بیو کنټرولولو لپاره هر کال مختلف پروګرامونه تر لاس لاندې نیسي. سږ کال هم هڅه کېږي چې د سون توکو بیې کنټرول او په عادي حالت کې پاتې شي.»
د هرات اوسېدونکي داسې مهال د سون توکو بیو له لوړوالي شکایت کوي چې په خبره یې، تېر کال دا وخت یې یو من سکاره په ۱۴۰ افغانۍ رانیول، خو اوس دا بیه ۲۵۰ افغانیو ته لوړه شوې ده.
