د امریکا د نړیوالې پراختیايي ادارې(یو.اېس.اې.آی.ډي) پخواني مشر اندرو ناتسیوس د دې هېواد په سنا جرګه کې د افغان جګړې څېړلو کمیسیون استماعیه غونډې ته ویلي، په افغانستان کې د امریکا د شل کلن حضور پرمهال د دې هېواد ۸۵ سلنه مرستې افغانستان ته نه دي رسېدلې.
اندرو ناتسیوس د امریکايي سناتورانو دغې جرګه ګۍ ته ویلي، د دغو مرستو ډېره برخه قراردادیانو ته ورکول کېدې.
د ده په خبره، د امریکا پوځ او د افغانستان حکومت داسې ګڼله چې پرمختګ یوازې په ودانیزو پروژو کې دی په داسې حال کې چې دا ناسمه محاسبه وه.
د امریکا د نړیوالې پراختیايي ادارې پخواني مشر دغه راز ویلي، د افغانستان د جمهوري نظام د کابینې ۷۵ سلنه غړي وړ کسان نه وو او د وزارتونو د رهبرۍ وړتیا یې نه درلوده.
هغه زیاته کړې:« د امریکا د حکومت یوه وزیر راته ویلي چې له افغانستان سره د امریکا د مرستو۸۵ سلنه هېڅکله افغانستان ته نه دي رسېدلې او د دغو مرستو زیاته برخه قراردادیانو ته ورکول کېده. د امریکا پوځ او د افغانستان حکومت یوازې په ودانیزو پروژو کې پرمختګ لیده. په داسې حال کې چې پراختیا د بنسټونو په جوړونه او ځواکمنتیا کې ده.»
د پوهنتون استاد فیض محمد ځلاند وايي: « دوی په تېرو دوو لسیزو کې میلیاردونه ډالر د پراختیايي پروژو پلي کولو، ښې حکومتولۍ او له افغانستان سره د بشري مرستو په نوم راوړل؛ خو له بده مرغه دغه پیسې د تېر حکومت د لوړ پوړو چارواکو او دغه راز د هغو قراردادیانو له خوا چې د دې پروژو په عملي کولو کې یې د انجیو ګانو او شرکتونو د مالکانو په توګه کار کاوه، د هغوی له خوا حیف او میل او درغلي په کې وشوه.»
د سیاسي چارو کارپوهان په دې باور دي چې د امریکا او نورو هېوادونو له لوري له افغانستان سره ۸۰ سلنه شوې مرستې خپله بهرنیانو بېرته ځان سره وړې دي او ۲۰ سلنه یې د هغوی متحدینو او همغږو ته ورپاتې شوې.
د دوی په خبره، په دغو پاتې پيسو په هېواد کې هېڅ بنسټیزه پروژه نه ده پلې شوې.
د سیاسي چارو شنونکی سلیم پیګیر وايي: « په تېرو ۲۰ کالو کې ملي او نړیوال غله سره یوځای شوي وو او د افغانستان په نوم یې ۳ ټرېلیونه ډالره غلا کړل. په دې کې ۸۰ سلنه امریکایانو او د هغوی نورو لوېدیځو ملګرو ونډه لرله او ۲۰ سلنه ونډه هم د داخلي غلو وه. افغانستان کې د بېوزلۍ ترکچې لاندې د خلکو ژوند د دغو غلاوو ښکارندويي کوي. که چېرې هغوی دغه پيسې واقعا ً په افغانستان کې مصرف کړې وای، موږ به نن د فابریکو او برېښنا بندونو خاوندان وو او خلکو به مو په دې ډول بد اقتصادي حالت کې ځای نه درلود.»
ځینې نور بیا وايي، د امریکا مرستې په افغانستان کې د پروژو د تطبیق لپاره څو ځله لاس په لاس کېدې چې له امله یې په افغانستان هېڅ ډول پرمختګ نه دی رامنځته شوی او د فقر کچه یې نوره هم لوړه کړه.
د سیاسي چارو شنونکی ادریس محمدي ځاځی وايي: « دا پیسې په څو لاسه وېشل شویو پروژو او څو لاسه ګټو ته تسلیم کېدلې. په پای کې به افغانانو ته دومره پیسې رسېدلې چې هېڅ کار پرې نه کېده. همدا دلیل دی چې په څو لسیزو کې افغانستان له فقر، غربت او بېچارګۍ څخه خلاص نه شو.»
د امریکا پر مشرۍ بهرنیو ځواکونو دوې لسیزې په افغانستان کې پوځي حضور درلود او د افغانستان د بیارغونې په نوم یې میلیاردونه ډالر ولګول.
د کتوونکو په اند، دغه مرستې بهرنیانو د خپلو افغان همکارانو سره په همکارۍ ولوټلې او د افغانستان هېڅ درد پرې درمل نه شو.
