د مګرو ملتونو د اقلیمي بدلون دا نړیوال کنفرانس(کاپ ۳۰) د دوشنبې په شپه په برازیل کې جوړیږي چې پوره ۱۱ ورځې به ادامه ولري.
په دې کنفرانس کې د ګډونوالو هېوادونو استازي پر اقليمي بدلون او د ناوړه پايلو د مخنيوي پر لارو چارو خبرې کوي.
افغانستان کې د اقليمي بدلون په اړوند ورکشاپ کې د ملګرو ملتونو دا پرېکړه له نيوکې سره مخ شوه. د چاپېريال ساتنې ملي ادارې په کاپ ۳۰ کنفرانس کې د ګډون له لارې نړيوالو ته د اقليمي بدلون د ناوړه پايلو په اړه حقایق بیانول یادوي.
د چاپېریال ساتنې ملي ادارې رییس مطیعالحق خالص وايي: « متأسفانه په پای کې بیا هم افغانستان ته د نه ځواب ورکول کېږي او وايي چې افغانستان د ګډون حق نه لري. که نړۍ له افغانستان سره دا ډول چلن کوي، نو ښايي د دوی پرېکړې هم افغانانو ته د منلو وړ نه وي. کله چې د یوې څلوېښت میلیوني سیمې خلک له ستونزو سره مخ وي، مخامخ به نورو ځایونو ته هم سرایت کوي.»
د خالص په وینا، اقليمي بدلون په افغانستان کې د پرله پسې وچکاليو، د واورینو زېرمو د وېلې کېدو او د سېلابونو د راوتلو سبب ګرځي چې له امله يي هر کال کرنیز محصولات له منځه ځي.
خالص دغه راز وايي، د اقلیمي بدلون له امله رامنځته شوې او نورې ستونزې د خلکو د بېځایه کېدو سبب ګرځي.
مطیعالحق خالص زیاتوي: « له بده مرغه بیا هم د افغانستان د خلکو پر خوله لاس کېښودل شو او ورته وویل شول چې تاسو نه شی کولی خپل مشکلات له نړیوالو سره شریک کړی. سړی حیران شي چې نړۍ د اقلیمي او نړیوال عدالت چغې وهي؛ عدالت خو دا دی چې هرڅوک خپل غږ پورته کړي او استدلال وکړي. هغه ستونزې له نړیوالو سره شریکې کړي چې د همدې نړیوالو له امله پېښې شوې دي. په داسې حال کې چې د اقلیم له بدلون څخه زموږ ولسونه متضرر دي، اجازه نه ورکول کېږي چې خپل غږ تر نړۍ ورسوي.»
ځينې متخصصان هم کاپ ۳۰ کنفرانس ته د اسلامي امارت د پلاوي په نه وربللو انتقاد کوي او وايي، افغانستان یوله هغو هېوادونو څخه دی چې د اقلیمي بدلون له امله زیات زیانمن شوی.
د چاپېریال ساتنې کارپوه عزتالله صدیقي وايي: « افغانستان ته باید میلیاردونه ډالر ورکړل شي. د همدې لپاره د افغانستان اوسني دولت د خپل مشارکت سند چمتو کړی او په کې غوښتنه شوې چې له ۲۰۲۰ تر ۲۰۳۰ کاله باید افغانستان ته ۲۰ میلیارد ډالره ورکړل شي.»
د کاپ دېرش(COP30) سږني کنفرانس ته چې د برازیل په کوربه توب جوړیږي، د ۱۹۸ هېوادونو او نړيوالو سازمانونو مشران او د حکومتونو، خصوصي سکټورنو، مدني ټولنو او رسنيو استازي وربلل شوي.
تمه ده چې په دې لوی کنفرانس کې به له اقليمي بدلون د افغانستان په شمول د بېوزله هېوادونو د زیانمنېدو د مخنيوي په اړه هم لازمې پرېکړې وشي.
