پر خواله رسنیو خپرې شوې ویډیوګانې ښيي چې د ايران د زاهدان ولايت په الغدير پنډغالي کې د راغونډ کړل شویو افغان کډوالو وضعيت د اندېښنې وړ دی.
دا ویډیوګانې څرګندوي چې په پنډغالي کې دننه افغان کډوال د زندانيانو په څېر ايسار شوي او ځايي فعالان اوبه او ډوډۍ د دروازې له چاکونو ورکوي.
له افغانانو سره د ايران دې ډول چلن موخه د دوی ایستلو لړۍ چټکول بلل شوي چې د راپورونو پر بنسټ، د ايران او اسرایيلو ترمنځ له جګړې وروسته يې شدت موندلی.
په هرات کې ځيني چارواکي هم د ايران له لوري له افغانانو سره روان ناوړه چلن تایيدوي او وايي، له تېرو ۱۳ ورځو راهیسې نږدې۳۵۰ زره افغان کډوال د اسلام کلا بندر له لارې را ایستل شوي.
هرات کې د کډوالو ستونزو ته رسېدنې عالي کمېسيون د یوې کمېټې مسوول احمدالله متقي وايي: « په تېرو ۱۳ ورځو کې ۱۳۸ زره ۵۵۴ تنه داوطلبانه او دغه راز ۱۹۹ زره ۶۲۵ تنه هم په جبري ډول له ایران راستانه شوي دي. د دې ټولو مجموعي شمېر ۳۳۸ زره ۱۷۹ تنه کېږي.»
په ورته مهال، د کډوالو د حقونو مدافعان له افغان کډوالو سره د ایران چلن له نړیوالو قوانینو سره په ټکر کې بولي او له نړیوالې ټولنې غواړي چې د افغان کډوالو د وضعیت ښه کولو لپاره دې پر ايران فشار راوړي.
د کډوالو د حقونو مدافع ګلاخان بهادري وايي: « ایران باید له افغانانو سره د بشري کرامت، عدالت او نړیوالو قوانینو له مخې چلن وکړي او باید د جبري اخراج پر ځای قانوني نوملیکنې ته زمینه برابره کړي. دوی باید لږترلږه ښځې، ماشومان او ناروغان خوندي وساتي او په دې اړه له ملګرو ملتونو سره همغږي ولري. ایران باید دغه پروسه ودروي او له تاوتریخوالي ډډه وکړي.»
له بلې خوا، د سیاسي چارو شنونکي د ايران هغه تورونه مطلق بې اساسه بولي چې وايي، پر ایران د اسراییلو برید کې افغان کډوال ښکېل دي او يا هم له اسرایيلو سره اطلاعاتي همکاري کوي.
د دوی په اند، له ثبوتونو پرته دا ډول ادعاوې د تهران د سیاسي اهدافو څرګندونه کوي.
د سیاسي چارو شنونکی عزیز معارج وايي: « په دې ډول ظالمانه توګه له ایرانه د افغانانو ایستل څو سیاسي موخې لري. یو، دا چې دوی غواړي له ملګرو ملتونو او نړیوالو سازمانونو پيسې واخلي؛ دویم، دوی غواړي د طالبانو پر اسلامي امارت فشارونه زیات کړي. همدارنګه بل سیاسي هدف یې دا دی چې ډېر کسان دوی بسیج کړي او نیابتي جګړو ته یې چمتو کړي او د دې لپاره چې په دې اړه اسناد او ثبتوتونه لرې کړي، بې ګناه او بې آزاره خلک راوباسي.»
له ایرانه د افغان کډوالو د ایستلو لړۍ داسې مهال چټکه شوې چې دوې ورځې وړاندې د کډوالۍ په چارو کې د ملګرو ملتونو سترې کمېشنرۍ(یو.اېن.اېچ.سي.آر) راپور ورکړی و چې له تېر یوه کال راهیسې له ایران او پاکستان څه باندې ۱.۴میلیونه افغان کډوال را ایستل شوي دي.
