تېرې څه باندې دوې لسیزې داسې وې چې په لوړه کچه افغانان د جګړو، بې کارۍ او نورو بېلابېلو لاملونو له امله نړۍ او په ځانګړې توګه ګاونډیو هېوادونو، ایران او پاکستان ته کډوال شول.
واک ته د اسلامي امارت له رسېدو وروسته، له یادو ګاونډیو هېوادونو څخه د کډوالو په جبر ایستلو لړۍ پيل شوه او تر اوسه ادامه لري.
تازه د کډوالو په برخه کې د ملګرو ملتونو عالي کمېسشنرۍ(یواېناېچسيآر) ویلي چې د روان کال له پیل راهیسې ۲.۳ میلیونه افغان کډوال په خپله خوښه او جبر له یادو هېوادونو افغانستان ته راستانه شوي او دلته له ناڅرګند برخلیک سره مخ دي.
د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو عالي کمېشنرۍ ویلي: « له ګاونډیو هېوادونو څخه له ۲.۳ میلیونو څخه ډېر افغانان سږ کال تر اوسه خپل هېواد ته راستانه شوي. له دې ډلې شاوخوا یو میلیون کسان له ایران څخه دي. د دغو راستنېدونکو ډېری کسان په ناوړه او له سختیو ډکو شرایطو کې افغانستان ته رسېږي او له نامعلوم راتلونکي سره مخ دي. د خلکو د راستنېدو دغه پراخه کچه په افغانستان کې بشري وضعیت لا پسې کړکېچنوي.»
د ملګرو وملتونو یادې کمېشنرۍ په خپل راپور کې دا هم ویلي چې د دې وضعیت د مهارولو لپاره بېړنیو مرستو ته اړتیا لري.
دوی زیاته کړې، په وروستیو میاشتو کې له پاکستان سره د کډوالو په جبر ایستلو پروسه چټکه شوې چې په خبره یې، د مارچ له ۲۰ مې راهیسې له ۶۰۰ زرو زیات کډوال را ایستل شوي دي. د دوی د شمېرو له مخې، هره میاشت شاوخوا۱۵۰ زره کسان له یاد هېواده ایستل شوي دي.
د کډوالو عالي کمېشنرۍ په راپور کې زیاته شوې: « له پاکستان څخه د راستنېدونکو شمېر هم د اپرېل میاشت کې په چټکۍ سره زیات شوی او په همدې یوه میاشت کې نږدې ۱۵۰ زره کسان افغانستان ته راستانه شوي. د مارچ له ۲۰مې راهیسې له پاکستان څخه تر ۶۰۰ زرو ډېر افغانان افغانستان ته راستانه شوي چې له دې ډلې نږدې ۳۵۰ زره کسان شړل شوي یا ډیپورټ شوي دي.»
په دې راپورکې دا هم زیاته شوې چې هغه راستنېدونکې نجونې او مېرمنې چې په ورستیو میاشتو کې افغانستان ته را ستنې شوې دي، د محدودیتونو په تړاو اندېښمنوونکي معلومات له دوی سره شریک کړي.
د ملګرو ملتونو عالي کمېشنرۍ په دې اړه راپور کې زیاته کړې: « افغانې ښځې او نجونې د خپلو حقونو پر وړاندې له مخ پر زیاتېدونکو محدودیتونو سره مخ دي. هغه راستنېدونکي چې په وروستیو میاشتو کې افغانستان ته راغلي، د حقونو د لا زیاتو محدودیتونو، ځورونې او تبعیض په اړه اندېښمنوونکي معلومات شریکوي.»
د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ دا هم ویلي چې ۲۰ امریکايي ډالر کولی شي له یوه افغان راستنېدونکي سره د رواني روغتیا او رواني ـ ټولنیزو ملاتړ خدمتونو ته د لاسرسي په برخه کې مرسته وکړي.
۱۵۶ امریکايي ډالر کولی شي د اووه کسیزې کورنۍ لپاره چې افغانستان ته ستنېږي، د راتګ پر مهال د لومړنیو اړتیاوو پوره کولو لپاره یو ځلي نغدي مرسته برابره کړي؛ او ۳۳۲ امریکايي ډالر کولی شي له یوې بېځایه شوې کورنۍ سره د سرپناه لپاره د کورنۍ خېمې په برابرولو کې مرسته وکړي.
