افغانستان کې شااوخوا ۱۱ میاشتې کېږي،چې جمهوریت سقوط شوی او اسلامي امارت واک ته رسیدلی،خو تر دې مهاله د نړۍ هېڅ هېواد د افغانستان نوی نظام پر رسمیت نه دی پیژندلی .
دوی وايي،د علماوو ناستې پریکړه لیک او په دغه غونډه کې د د ف افغانستان اسلامي امارت د مشرتابه او چارواکو شوې ویناوې د نړۍ سیاسي لابراتوار تر زربین لاندي دي، خو داسې ښکاري،چې له دې سره به د نړۍ او اسلامي امارت ترمنځ شته واټن به نور هم زیات شي او عام افغانان به زیانمن کړي.
د سیاسي چارو شنونکی سید بلال فاطمي وايي:«اسلامي امارت وروسته له هغې،چې دعلماوو شورا جوړه شوه او پرېکړه لیک په کې ولوستل شو او نړۍ اوس پرې لګیا ده، غور پرې کوي. اوس داسې ښکاري، د دې پرځای چې نړۍ له اسلامي امارت سره نږدې شي،بلکې فاصلې پیدا شوي دي او دا به ورو ورو زیاتیږي.»
په جرمني کې د افغانستان پخوانۍ ډیپلوماته شکریه بارکزۍ بیا وايي، هغه څه چې په مذاکراتو کې له نړۍ سره ژمنه شوې،افغانستان کې نه دي پلي شوي او اوس نړۍ په ډیپلوماتیکه او غیر ډیپلوماتیکه برخه کې د افغانستان د نوي حکومت پر حاکمانو باور نه کوي.
بارکزۍ زیاته کړه:«له نړیوالې ټولنې سره د طالبانو پرله پسې پر ژمنو نه وفا د دې لامل شوه،چې نړیواله ټولنه څه په ډيپلوماتیکه ساحه کې او څه په غیر ډیپلوماتیک وضیعت کې پر طالبانو ډېر باور ونه لري.»
د سیاسي چارو شنونکی سید بلال فاطمي بیا وايي، نړیوالې ټولنې هېله درلوده،چې د جمهوریت له سقوط وروسته به هم دایمي حکومت اعلان شي،د ښځو د زده کړ او د کار حقوق به په کې خوندي وي او دوی به ورسره تعامل وکړي،خو په دغه برخه کې په لوی لاس ستونزې پیدا کیږي او خنډونه جوړیږي.
فاطمي زیاته کړه:«نړۍ په دې هېله،چې دوی به ورو ورو خپل نظام سم کړي،دلته یو دایمي مستحکم حکومت اعلان شي،چې افغان ټول وګړي په کې شامل وي،د نجونو ښوونځي به خوشې کړي،د ښځو حقونو او قانونو اساسي مسایل دا ټول به حل کړای شي.»
ځنې نور بیا وايي، د نړیوالو ټولې هغه پلمې چې د نجونو د زده کړو او د ښځو د حقونو په برخه کې دي،باید ورختمې شي،چې ورسره به افغانستان نړیوال رسمیت پیدا کړي او افغانان به له نړیوالو بندیزونو خلاص شي.
خو د افغانستان اسلامي امارت لا له وړاندې ویلي،د نړیوالې رسمیت پیژندنې لپاره یې ټول معیارونه برابر کړي او دا د امریکا متحده ایالت دي،چې په دغه برخه کې خنډ دي، نه خپله اقدام کوي او نه هم نور هېوادونه پریږدي.
له هغې وروسته،چې له افغانستان سره نړۍ خپلې سیاسي او اقتصادي اړیکې پرې کړي، د افغانستان اقتصادي وضیعت ورځې بلې ته مخ پر زوړ روان دی او عام افغانان له یو ستر بشري او اقتصادي ناورین سره مخ دي،چې نړیوال یې هم اندیښمن کړي دي.
