په تېره څه باندې شل کلنه دوره کې په افغانستان کې د نړۍ د بېلابېلو هېوادونو د ځواکونو قضیې د جمهوریت له سقوط وروسته را پورته کېږي او د بهرنیو ځواکونو له لوري په افغانستان کې شوي ظلمونه او د سترګو لیدلي حالات بیانوي.
تازه مېټرو ورځپاڼې «د افغانستان تحقیقاتو کمېټې» ته د یوې پخوانۍ کارکوونکې مونیکا ګرېنفېل د شاهدي ورکولو خبرې را اخیستي چې په افغانستان کې یې د تېر حکومت پر مهال د ۲۰۱۰ او ۲۰۱۳ کلونو ترمنځ په یوه کمپ کې د اشپزې او د ګودام د مسوولې په توګه دنده تر سره کړې او د بریتانیا ځواکونو له لوري په افغانستان کې له بندیانو سره شوی ظلم او جنایت په داسې حال کې بیانوي چې دغه ځواکونه یې بیخي وحشیان بللي دي.
نوموړې په خپل شاهدانه بیان کې د نوم له اخستو ډډه کړې او ویلي یې دي دي: « زه په ځانګړي ډول دا خبره په یاد لرم چې هغه (درېیم کس«نوم یې نه دی اخیتسل شوی») راته وویل، دوی به بندیان په فورکلفټ (د موټر پورته کولو کرین) پورته کول، بیا به یې لوړ نیول او په ډېر چټک سرعت به یې موټر چلاوه، بیا به یې یو ناڅاپه برېک وواهه؛ ترڅو بندیان ترې وغورځېږي. زما مطلب دا نه دی چې هغه به دا کار یوازې کاوه، بلکې دا یو داسې کار و چې دوی به د تفرېح لپاره کاوه.»
نوموړې په خپل دې اعتراف کې زیاته کړې چې په ژوند یې داسې ځای نه وو لیدلی چې وضعیت پهکې تر دې حده خراب وي او په خبره یې، داسې احساسېده لکه دې کسانو ته چې هر ډول ازادي ورکړل شوې وي او هېڅوک پرې نظارت نه کوي.
په دې بېس کې د نوموړې یوه بل ملګري هم شاهدي ورکړې چې د دې ځواکونو له لوري به عام خلک په دې تور وژل کېدل چې ګواکي د اسلامي امارت لوړپوړي چارواکي دي، خو کله به چې د کره شواهدو پر بنسټ د عامو خلکو د وژل کېدو راپور تایید شو، بیا به یې د هغوی کورنۍ ته نغدې پیسې ورکولې.
دا خبرې د کریسټوفر ګرین له قوله را اخستل شوې چې په دې بېس کې یې هماغه وخت، د بریټانیا د پوځ د احتیاطي غړي په توګه دنده پر مخ وړله.
د راپور په یوه برخه کې دغه راز راغلي: « تاسو پوهېږئ، په هغو پېښو کې چې د جګړې پر مهال به د طالبانو مشران په قانوني ډول وژل کېدل، هېڅ اړتیا نه وه چې د ځایي خلکو د قناعت لپاره د هغوی کورنیو ته تاوان یا جبران ورکړل شي. دا عادي تګلاره نه وه، له همدې امله دا یو ډېر غیرمعمولي اقدام و او زما په اند، دا په اصل کې د دې اعتراف و چې موږ ناسم کسان وژلي وو او دا کسان په حقیقت کې د طالبانو قوماندانان نه وو.»
ورځپاڼې که څه هم د بریټانیاد فاع وزارت د ویاند له قوله را اخستې چې د حکومت له لوري یې د افغانستان په اړه د خپلواکې پلټنې ډاډ څرګند کړی، خو له دې پلټنو وروسته یې د غبرګون وړاندې کولو خبره کړې.
په راپور کې په دې اړه څرګنده شوې: « د بریټانیا دفاع وزارت یوه ویاند وویل، حکومت په بشپړه توګه ژمن دی چې د افغانستان په اړه له خپلواکې پلټنې سره د هغې د روانو چارو په ترسره کولو کې همکاري وکړي. موږ له ټولو اوسنیو او پخوانیو دفاعي کارکوونکو څخه چې تر اوسه یې پلټنو ته شهادت ورکړی، ډېره مننه کوو. دا مناسبه ده چې اجازه ورکړل شي پلټنه خپل مهم کار بشپړ کړي او وروسته به موږ په بشپړه توګه خپل غبرګون وړاندې کړو. پلټنه لا هم روانه ده.»
د نظامي چارو شنونکی توریالی ځاځی وايي: « په دې ټول ښه پوهېږي چې امریکا او متحدینو یې پر افغانستان د نظامي یرغل پرمهال له جنایت ترسره کولو پرته بل څه نه دي کړي. دا چې اوس یوه انګریزي مېرمن په دې اعتراف کوي چې د دوی ځانګړو ځواکونو افغانان د طالبانو په نومونو وژل، ما داسې هم اورېدلي چې دوی به افغانان الوتکو کې پورته کول او بیا به یې کښته را غورځول. نړیوالې محکمې نه شي کولی په دې اړه څېړنې وکړي، ځکه د هغوی واک او اختیار له همدې هېوادونو سره دی.»
تازه د دې موضوع په تړاو اسلامي امارت څه نه دي ویلي، خو له دې وړاندې د اسلامي امارت ویاند ذبیح الله مجاهد په ځلونو ویلي وو چې په تېر څه باندې شل کلنه دوره کې چې کوم ځواکونه په افغانستان کې د بشري او انساني حقونو خلاف کړنو کې ښکېل وو، باید نړیواله محکمه په دې تړاو څېړنه ترسره کړي.
