شااوخوا دوه کاله کېږي چې نړیوالې مرستندویه ادارې په افغانستان کې د بد بشري وضعیت په تړاو اندېښنې مطرح کوي او له افغانانو سره د بېړنیو مرستو غوښتنه کوي.
د خوړو نړیوال پروګرام چې د مرستو د وېش ډېر مسوولیت پر غاړه لري یو ځل بیا ویلي، د بودیجې له کمښت سره مخ دي او اړ شوي څو له ۱۰ میلیونه افغانانو سره مرستې بندې کړي.
یاد پروګرام ویلي، د دوی د مرستو د بندیدو له امله ډېری زیان هغو کورنیو ته رسیدلی دی چې سرپرستې یې ښځې کوي.
یاد پروګرام زیاته کړې:« په افغانستان کې روان کال د بودیجې زیات کمښت له امله اړ شوي له ۱۰ میلیونه خلکو سره د خوراکي توکو برخه کې د ژوند ژوغورنې اړینې مرستې بندې کړي. په ټول هېواد کې چې زیات ځورېدلي او له مرستو بې برخې شوي هغه ښځې دي.»
جګړه، بد اقتصادي وضعیت او اقلیمي بدلونونه هغه ستر عوامل بلل کیږي، چې د افغانانو ژوند یې له ګواښ سره مخ کړی.
د خوړو نړیوال پروګرام ویلي، د زیات فقر له امله اوس د افغانستان د نفوس درېیمه برخه وګړي د شپې په وږي نس ویده کیږي او د دې وضعیت مهارولو لپاره په بېړه یو میلیارد ډالرو ته اړتیا ده.
یاد پروګرام زیاتوي:« داسې هېواد چې له اوږدې جګړې، ویجاړ شوي اقتصاد، او د اقلیم بحران کړېږي او دا وضعیت ورځ تر بلې ورځ په کې خرابېږي، د نفوس درېیمه برخه یا ۱۵ میلیونه وګړي یې هره شپه وږي ويده کیږي. دا چې افغانستان له دغه حالت وژغورل شي، د خوړو نړیوال پروګرام په بېړنۍ توګه یو مېلیارد ډالرو ته اړتیا لري او که بې غوري وشي، پایلې به یې د تصور وړ نه وي.»
کلونه کیږي چې نړیوال له افغانستان سره بشري او نورې مرستې کوي خو د افغانانو د ژوند ښه کیدو په برخه کې یې کوم ځانګړی بدلون نه دی راوستی.
د اقتصادي چارو شونکي په دې باور دي، چې د بهرنیو په مرستو دې تکیه نه کیږي او د دې پر ځای دې د کرنې، صنعت او کانونو برخې پیاوړې او پانګونه دې پرې وشي ترڅو اوسنیو اقتصادي ستونزو ته دایمي حل لارې پیدا شي.
دا چې په بازار کې د بهرنیو اسعارو کمښت او یا نه شتون د عامو وګړو ژوند تر څنګ په پولي او مالي نظام مستقیمې اغیزې لري، نو غوښتنه دا ده چې د دغو اسعارو راتګ ته دې لاره هواره او نور دې بهرنیانو ته بهانې په لاس نه ورکول کیږي.
