په ایران کې د افغان مهاجرینو او کډوالو د ځورونې، خپل سري نیونو او جبري شړلو لړۍ لا هم دوام لري.
د دې هېواد ځینو رسنیو تازه راپور ورکړی چې د ایران پولیسو په سیستان او بلوچستان ولایت کې له ۱۰۰ ډېر افغان کډوال نیولي دي.
د ایران د زده کوونکو خبري آژانس «ایسنا» د راپور له مخې، د چابهار ښار امنیتي چارواکو د ښار د کنټرول او امنیت د ټینګښت په موخه، د تېرو درېیو ورځو په لړ کې له ۱۰۰ ډېر هغه افغان کډوال نیولي چې له غیر قانوني لارو دغه هېواد ته داخل شوي وو.
د ایسنا د راپور په یوه برخه کې راغلي: « د امنیت د ښه والي او د ایرانیانو د رضایت لپاره د امن سیمو جوړولو طرحه د تېرو ۷۲ ساعتونو په لړ کې د ښار پر کچه عملي شوې چې په ترڅ کې یې له ۱۲۳ ډېر هغه افغان کډوال نیول شوي چې قانوني اسناد یې نه لرل او له غیر قانوني لارو ایران ته داخل شوي وو.»
د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت چارواکي د دې راپور پخلی کوي او زیاتوي چې په دې وروستیو کې د ایران له لوري د بې اسنادو افغان کډوالو نیول او شړل لا پسې ډېر شوي دي.
د کډوالو چارو وزارت ویاند عبدالمطلب حقاني له ایراني چارواکو غواړي چې د افغان کډوالو د نیولو او جبري شړلو بهیر ودروي.
هغه زیاتوي: « زموږ د مالوماتو له مخې، شاوخوا ۱۲۳ تنه د قانوني اسنادو نه لرلو له امله د ایراني چارواکو له خوا نیول شوي دي. په ټولیز ډول د ایران له خوا د روان کال په جریان کې د بې اسناده افغان کډوالو نیول ډېر شوي. موږ له ایراني چارواکو غواړو چې له افغانانو سره له زغم کار واخلي، وې نه ځوروي او اجازه ورکړي چې په خپله خوښه هېواد ته راستانه شي.»
په ورته وخت کې، د کډوالو د حقونو یو شمېر فعالان د ایران په زندانونو کې د افغان کډوالو د وضعیت په اړه اندېښنه څرګندوي او وایي، نیول شوي افغانان مدافع وکیل ته د لاسرسي، له کونسلګرۍ سره د تماس نیولو او له نورو اساسي بشري او نړیوالو حقوقو بې برخې دي.
دوی له نړیوالو بنسټونو غواړي چې د ایران په زندانونو او توقیف ځایونو کې د افغان کډوالو وضعیت وڅېړي.
د کډوالو د حقونو فعال عبدالرزاق عدیل وايي: « د ایران په توقیف خونو کې د افغان مهاجرینو وضعیت د نړیوالو معیارونو له مخې د اندېښنې وړ دی؛ ځکه چې هر زندان باید انساني شرایط او حقوقي ملاتړ ته د لاسرسي حق ورکړي. د دغه راز نیولو قانوني توب یا غیر قانوني توب ټاکنه د نیولو شویو کسانو د دوسیو هر اړخیزې څېړنې ته اړتیا لري. ټول نیول شوي کسان په توقیف خونو یا زندانونو کې د اقامت وضعیت ته له کتو پرته، اساسي حقونو ته د لاسرسي حق لري. په دغو حقونو کې انساني چلن، وکیل ته لاسرسی، قونسلي اړیکو ته لاسرسی او د یوې عادلانه محاکمې حق شامل دي.»
د یادونې وړ ده چې په تېرو درېیو کالو کې ایراني چارواکو د یو شمېر قوانینو په تصویبولو سره، هلته د افغان کډوالو پر ژوند ګڼ محدودیتونه لګولي دي.
په دې محدودیتونو کې د افغانانو د وېزو نه تمدیدول، پر افغان اتباعو خوراکي توکي (په ځانګړې توګه وچه ډوډۍ) نه پلورل، کورنه او جایدادونه په کرایه نه ورکول او له کاري فرصتونو مخنیوی شامل دي.
