په داسې حال کې چې واک ته د اسلامي امارت له رسېدو سره په افغانستان کې د دوو لسيزو جګړه پای ته رسېدلې، خو نړیوال وخت ناوخت د راتلونکي په تړاو ضد او نقيض احتمالات مطرح کوي.
تازه د امريکا سولې انسټیټیوټ هم په افغانستان کې د جګړې درېدو حقيقت منلی، خو وايي، سرپرست حکومت واک ته له رسېدو سره سم د افغانستان سياسي اړخونه، ښځي او نور اقشار څنډې ته کړي.
دغه انسټیټیوټ په يوه راپور کې د جګړې درېدل مهم بللي، خو پر دې سربېره يې په افغانستان کې د جګړې عوامل هم پر خپل ځای پاتې بللي دي.
د راپور یوه برخه: « له هغې وروسته چې پخوانی جمهوري نظام له منځه لاړ او اسلامي امارت رامنځته شو، متحده ایالاتو هڅه وکړه چې د طالبانو او پخواني جمهوري نظام ترمنځ د سولې رسمي پروسه روانه وساتي؛ خو د لسیزو اوږدې مودې لپاره د سولې او ثبات هڅې د وړاندوینې خلاف بدلې شوې. طالبانو جګړه پای ته ورسوله او واک ته ورسېدل، خو د جګړو اصلي لاملونه لا ناحل شوي پاتې دي.»
د امريکا د سولې انسټیټیوټ د افغان سولې په اړه هڅې خپل لومړيتوب بللی او له همدې کبله يې د هغو هڅو د ملاتړ ډاډ ورکړی چې په پايله کې يې د افغانستان د ټولو اقشارو په خوښه او ارادې د بشري حقونو داسې مدافع او يو سياسي جوړښت رامنځته شي چې هر اړخيزو خدمتونو ته د ټولو افغانانو لاسرسی ممکن کړي.
د راپور یوه برخه: « زموږ موخه دا ده چې د هغو هڅو ملاتړ وکړو چې په افغانستان کې یو ګډ سیاسي جوړښت رامنځته کوي او د څلورو لسیزو له تاوتریخوالې ډکه جګړه پای ته رسېږي، بشري حقونه خوندي کوي او لومړنیو اړتیا وو ته لاسرسی رامنځته کېږي. باثباته سولې ته رسېدل د امریکا ثبات ته هم ګټور دی او له ترهګریزو بریدونو یې خوندي کوي.»
د امريکا د سولې انسټیټیوټ د دغه راپور په تړاو سرپرست حکومت څه نه دي ویلي، خو کارپوهان وړانديز کوي چې سرپرست حکومت دې له نړيوالو سره د مناسباتو عادي کولو او دغه راز د رسميت پېژندنې لپاره د زمينې برابرولو په موخه خپلې پالیسۍ نرمې کړي.
د سیاسي چارو کارپوه ډاکټر جنت فهیم چکري وايي: « د امریکا د سولې انسټیټیوټ په افغانستان کې د شته سولې په اړه خوشبیني څرګنده کړې، دا یوه ښه او د ستایلو وړ ګام دی. البته دوې نیوکې هم لري چې د تأمل وړ دي؛ یوه یې د ښځو او نجونو د زده کړو مساله ده او بله هم د سیاسي ثبات مساله چې باید اسلامي امارت له امریکا سره ګډ بحث او کار پرې وکړي.»
د سیاسي چارو کارپوه حکمتالله حکمت بیا وايي: « دا لوېدیځې او نورې نړۍ ته بهانه په لاس ورکوي چې له افغانستان سره د رسمي تعامل پروسه نوره هم وځنډوي. موږ افغانان پر چارواکو غږ کوو چې له داسې کړنو ډډه وکړي چې د دوښمنانو پر ژرنده اوبه ور زیاتوي.»
د امریکا سولې انسټیټیوټ په داسې حال کې د افغانستان وضعیت په اړه څرګندونې کوي چې لاهم په دې هېواد کې د تعلیم په برخه کې د افغان نجونو برخلیک ناڅرګند دی او په ځينو نورو برخو په ځانګړې توګه په ټولنيزه برخه کې ورځ تر بلې محدودیتونه په زیاتېدو دي.
