د نشه یي توکو کرکیله، قاچاق او کارونه له نږدې څلورو لسیزو راهیسې په افغانستان کې یوه جدي ستونزه ګرځېدلې، خو له هغې وروسته چې اسلامي امارت بیا په هېواد کې واکمن شو، دا ستونزه په پراخه کچه حل شوې ده.
که څه هم له دې ناوړه پدیدې سره مبارزه جدي روانه ده، خو اوس هم یو شمېر ځوانان نشه يي توکي کاروي.
د کابل یو شمېر اوسېدونکي وایي، د نشه یي توکو کارول نه یوازې د عصبي سیسټم فعالیت ګډوډوي، بلکې د بدن فعالیت ټکنی کوي او کله ناکله د انسان د مرګ لامل هم کېږي.
د کابل اوسېدونکی حبیب الرحمان وايي: « اوس مهال زموږ په هېواد کې د نشه يي توکو کښت کم شوی او لکه څرنګه چې تاسو وینئ، پخوا به په لارو او کوڅو کې ډېر پوډریان ګرځېدل چې اوس نه شته. حکومت باید نورې هڅې هم وکړي ترڅو موږ خپل ځوان نسل بچ کړو. دغو کسانو ته باید د کار زمینه برابره شي ترڅو بیا ځل د نشه يي توکو کارونې ته مخه نه کړي.»
یو شمېر دیني عالمان د نشه یي توکو کارول د اسلام له احکامو سره په ټکر کې ګڼي او زیاتوي چې مخدره توکي ناوړه ټولنیزې او اقتصادي پایلې لري.
دوی له سرپرست حکومت او کورنیو غواړي چې د کاري زمینو په برابرولو او د عامه پوهاوي د لوړولو په برخه کې له یو بل سره همکاري وکړي.
یو تن دیني عالم وايي: « هغه توکي لکه شراب، قمار یا نور نشه يي توکي چې د انسان عقل ته تاوان رسوي، د انسان کرامت، شخصیت، عزت او جسم ته زیان رسوي، د انسان د دیانت او عبادت برخه کمزورې کوي او دې ته یې جوګه کوي چې خپل مال په ناروا توګه مصرف کړي، د هغه نسل ته ستونزې پیدا کوي، دا ټول حرام او ناروان دي»
دیني عالم وايي: « موږ له خپل ملت څخه غوښتنه کوو چې د افغانستان د خلکو او اسلامم دغو ویجاوړونکو توکو او ترفند ته پام وکړي. د خپلو ځوانانو لاسنیوی وکړي او د پرمختګ په لاره یې سم کړي.»
په همدې حال کې یو شمېر نور دیني عالمان په هېواد کې د نشه یي توکو کرکیله، قاچاق او کارول د نورو هېوادونو یوه طرحه او پلان ګڼي او له سرپرست حکومته غواړي چې له دې پدیدې سره د مبارزې ترڅنګ، بزګرانو ته د بدیل کښت زمینه هم برابره کړي.
یو تن دیني عالم په دې اړه وايي: « دا په حدیث سره ثباته ده چې ټول نشه کوونکي شیان حرام دي، په دې کې هېڅ شک نه شته، خو د دغو موادو په کارولو کې حد نه شته او د دې په اړه به قاضي فیصله کوي. دا باید ووایو چې نشه يي توکي ډېر زیات مضر دي.»
دا په داسې حال کې ده چې د امارت اسلامي د مشر له فرمان وروسته، په هېواد کې د نشه یي توکو کرکیله او قاچاق په کلکه منع اعلان شول او سرپرست حکومت د دې ناوړه پدیدې پر وړاندې د مبارزې ترڅنګ، د روږدو کسانو د درملنې لپاره روغتیايي مرکزونه هم جوړ کړل.
له دې سره، بېووزلي، بې کاري او لسګونه نور عوامل لامل شوي چې په نشه يي توکو یو شمېر روږدي کسان ان تر درملنې وروسته بیا هم نشه يي توکو ته مخه کړي.
