په خوست ولایت کې لاهم ځېنو ښوونځيو ته ودانۍ نه دي جوړې شوي او له امله يې زرګونه زدهکوونکي په خلاصه فضا کې د زده کړو له امله له ستونزو سره مخ دي.
د دغه ولایت اسماعیل خېلو مندوزیو ولسوالۍ اړوند ورزې سیمې د نجونو او هلکانو لومړنی ښوونځی پنځه کاله وړاندې تاسيس شوی، خو زدهکوونکي يې لا هم په تش ډاګ او کېږدیو کې زده کړې کوي.
د ګاګر بابا په نوم د همدې ښوونځي زدهکوونکي وایي، د باد او باران پرمهال يې ښوونځی رخصت وي؛ ځکه دا زړې او شليدلې خيمې د باد طاقت نه لري او د باران پرمهال څڅېږي.
زده کوونکی امید وايي:« دلته ودانۍ نه لرو، ښوونکي مو کم دي، درې ښوونکي دي. موږ خېمو کې ښوونځی وایو. کله چې باران وي، موږ کورونو ته ځو، ښوونځی بیا رخصت شي.»
زده کوونکې فریده بیا وايي:« ساړه مو کېږي، ستونزې راته جوړېږي، درس نه شو ویلی، ښوونکي مو درې دي، شپږ ټولګي دي.»
له سرپناه ور هاخوا د کتابونو او ښوونکو کموالی هم یوه بله ستونزه ده، چې د دغه لومړني ښوونځي زدهکوونکي ورسره مخ دي.
زدهکوونکي او ښوونکي له اړونده ادارو غواړي، چې د دوی غوښتنو او ستونزو ته دې پر وخت رسېدنه وکړي.
زده کوونکی اقبال وايي:« ودانۍ نه شته ده. موږ کتابونو ته ضرورت لرو، کتابچې او قلمونه مو نه شته دي. ښوونکي مو درې دي، شپږ ټولګي دي. کله چې ګرمي وي، بیا رخصت کوو.»
د ښوونځي سرښوونکی بخت امیر خان وايي:« ودانۍ نه شته ده، د کېناستولو ځای نه لرو. کتابونه نشته، څوکۍ نه لرو.»
اخوا د خوست پوهنې رياست تدریسي مرستیال خیروګل خیرخواه وايي، لا هم په دغه ولايت کې ۱۱۹ ښوونځي ودانۍ نه لري او زدهکوونکي يې په خيمو او يا هم د ونو تر سيوري لاندې زده کړې کوي، خو ډاډ ورکوي چې دا ستونزه به په تدريجي ډول حل شي.
خېرخواه په دې اړه وايي:« زموږ د وزارت هڅې همدا دي چې انشا الله په راتلوونکي کلونو په پلان کې مو نیولي او د دوی سرپناه لپاره مو غوښتنه کړې، له لوړو مرجعو مو غوښتنه کړې. انشا الله دا اساسي پروژې دي، دا به کېږي.»
د مالوماتو له مخې په دغه ولايت کې دا شاوخوا ۳۰۰ زره زده کوونکي په دولتي او خصوصي ښوونځيو کې پر زدکړو بوخت دي، چې نږدې۱۰۰ زره يې نجونې دي.
