په افغانستان کې د بېکارۍ زیاتېدو او اقتصادي ناورین پراخېدو له امله د ګاونډیو هېوادونو ایران او پاکستان په ګډون، د نړۍ ګڼو هېوادونو ته د افغانانو کډوالۍ بهیر ورځ تر بلي زیاتېږي.
په دې وروستیو کې یو شمېر هېوادونو د افغان کډوالو پر وړاندې خپل نرم دريځ سخت کړی او د افغانانو پر وړاندې له زور زیاتي او ان سختو شکنجو کار اخلي.
د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت مسوولین وايي، په تېره یوه اوونۍ کې ایران او پاکستان شاوخوا ۲۰ زره افغان کډواول نیولي او په زور یې له خپلو هېوادونو را ایستلي دي.
د دغه وزارت ویاند عبدالمطلب حقاني وايي، ګاونډي هېوادونه دې د افغان کډوالو پر وړاندې له نرمښت او زغم کار واخلي، ترڅو هغوی په خپله خوښه افغانستان ته راستانه شي.
حقاني زیاتوي:« په تېره یوه اوونۍ کې له ایران او پاکستان شاوخوا ۱ زر۲۳۰ کورنۍ خپل هېواد ته را ستنې شوې،چې څه د پاسه ۲۱ زره کسان کېږي. د دغو کسانو ډېره برخه په جبري ډول را ایستل شوي او لږ شمېر یې په خپله خوښه راغلي.»
د کډوالو برخې حقونو فعالان وايي، په ايران کې د افغانانو وضعت له نږدې څاري او په خبره يې د تېر په پرتله د ایراني چارواکو چلن له افغان کډوالو سره څو برابره سخت شوی.
دوی زیاتوي، د ایران پوليس افغانان نيسي، شکنجه کوي یې او بیا یې په زور را شړي.
د دوی په خبره، د ایران پولیسو خلکو ته خبرداری ورکړی چې افغانانو ته کار ورنه کړي.
د کډوالو د حقونو مدافع ګلاخان بهادري وايي: « له دې خبرداري وروسته شپه او ورځ د افغان کډوالو پر کورونو چاپې وهل کېږي او زرګونه تنه نیول کېږي. بله خوا، د ایران په ځینو سیمو کې ولسي ایراني وګړو هم له افغان کډوالو سره ناوړه چلن\ زیات کړی. اوس مهال افغان کډوال په ایران کې له نا څرګند برخلیک سره مخامخ دي او ورسره څنګ کې له بېکارۍ او اقتصادي ستونزو سره هم مخامخ دي.»
بله خوا، په پاکستان کې هم د کډوالو د حقونو مدافعان د افغان کډوالو وضعيت د اندېښنې وړ بولي او وايي، پاکستاني پولیسو له وړاندې د افغانانو په اړه سخت دریځ درلوده، خو په خبره يې په دې وروستیو کې يي ناوړه چلن څو برابره زیات شوی.
د کډوالو د حقونو مدافع ظاهر بهاند وايي: « افغان کډوال دا مهال په پاکستان کې خورا کړکېچن وضعیت لري. هره ورځ د شپې او ورځې د پولیسو له خوا نیول کېږي، ځورول کېږي او زندانونو ته اچول کېږي. حتا داسې کسان هم نیول کېږي چې قانوني اسناد ورسره وي. که چېرې د پاکستان حکومت دا ځل په دویم پړاو کې هم افغان کډوال په زور او جبر سره له پاکستانه وباسي، دا به یو لوی ناورین رامنځته کړي.»
ورته مهال، د کډوالۍ نړیوال سازمان په یوه راپور کې ویلي، تېره یوه اوونۍ کې له ایران او پاکستان څخه شاوخوا ۶۴ زره ۹۵۰ تنه افغانستان ته ستانه کړل شوي، خو ۷۲ زره ۶۲۴ تنه له افغانستانه دغو هېوادونو ته ورغلي دي.
په راپور کې ویل شوي چې دا شمېرې له افغانستانه د خلکو د تللو په کچه کې۱۱ سلنه زیاتوالي ښيي.
له ګاونډیو هېوادونو څخه د کډوالو راشړلو په کچه کې د زیاتوالي ادعا داسې مهال ده چې له اروپايي هېوادونو هم د افغانانو د جبري ستنولو لړۍ پيل شوې او په لړ کې یې دوه ورځې وړاندې جرمني هېواد لسګونه افغان پناه غوښتونکي افغانستان ته را ویستل.
