دا مهال په سیمه ییزه کچه له ایران سره د افغانستان د سوداګرۍ ګراف تر نورو لوړ ځای کې لیدل کېږي، هغه سوداګریزې او اقتصادي اړیکې چې لا یې هم پر پراختیا او غځولو هلې ځلې روانې دي.
تازه په مشهد کې د افغانستان جنرال کونسل مولوي نور محمد متوکل او د ایران د خراسان رضوي ولایت د ټرانسپورټي شرکتونو اتحادیې مرستیال محمود امتي او ورسره مل پلاوي په لیدنه کې د سوداګریزو او اقتصادي اړیکو د پراختیا او د شته خنډونو لرې کولو پر اړتیا ټینګار کړی.
په مشهد کې د اسلامي امارت کونسلګرۍ په یوه خبرپاڼه کې لیکلي، په دې لیدنه کې د ټرانزیټي اسانتیاوو د زیاتوالي او د سرحدي ستونزو د حل پر څرنګوالي هم خبرې شوې دي.
په مشهد کې د اسلامي امارت د کونسلګرۍ د اعلامیې یوه برخه کې راغلي: « مشهد کې د اسلامي امارت جنرال کونسل مولوي نور محمد متوکل د خراسان رضوي ولایت د ټرانسپورټي شرکتونو د صنفي ټولنې له مرستیال محمود امتي او ورسره مل پلاوي سره لیدنه او خبرې وکړې. په دې لیدنه کې دواړو لورو د سوداګریزو او اقتصادي دوه اړخیزو همکاریو د پراختیا او شته خنډونو د لرې کولو پر اړتیا ټینګار وکړ. همدارنګه، د ټرانزیټي اسانتیاوو د لا زیاتوالي او د سرحدي ستونزو د حل لپاره د مناسبو لارو چارو په اړه بحث او د نظرونو تبادله وشوه.»
ایران په لوېدیځ کې پروت د افغانستان هغه ګاونډی دی چې له کلونو راهیسې یې په لویه پیمانه سوداګریزې اړیکې پاللې دي. شنونکي همدې ته په کتو وایي، په سیمه کې د ګاونډیو ترمنځ ښې اړیکې په سوداګریزو او اقتصادي مسایلو مثبت اغېز غورځولی شي او اړتیا ده چې د ستونزو پر حل کار او دا ډول اړیکې لا غښتلې، پراخي او دوام داره شي.
د اقتصادي چارو شنونکی محمد عیسی مبارز وايي: « که موږ وغواړو چې خپل تولید ډېر کړو او په صادراتي هېواد بدل شو، باید له دې ډول هېوادونو سره اړیکې ښې کړو. له ګاونډیو هېوادونو سره د غوره اړیکو لرلو لپاره باید پر سوداګرۍ تمرکز وشي.»
له هېوادونو سره د افغانستان په سوداګریزه تله کې له کلونو راهیسې وارداتي برخه درنده ده، هغه برخه چې د شنونکو په باور باید د هغې برعکس صادراتي تله پرې تقویه او په کور دننه د تولیدي دستګاه څرخونه ګړندي شي.
دوی دغه راز زیاتوي چې افغانستان دې د خپل جیوپولیټیک موقعیت څخه په استفادې له نورو هېوادونو سره هم دا ډول اړیکې لا پراخې کړي.
د اقتصادي چارو شنونکی سیال وردګ وايي: « دا مهال د افغانستان او ایران ترمنځ سوداګریزې اړیکې تر نورو هېوادونو ښې دي. دا اړیکې باید نورې هم پراخې شي، خو زموږ د حکومت ډېر تمرکز باید پر وارداتو نه وي بلکې باید د کورني صنعت او تولید ښه کولو ته پام وشي. کله چې په کور دننه تولیدات زیات کړو، موږ کولی شو خپلو خلکو ته کاري فرصتونه برابر او ځان بسیاینې خواته لاړ شو. نو حکومت ته په کار ده چې ډېر تمرکز پر وارداتو نه بلکې پر تولیداتو وکړي.»
د چارو شنونکی محمد عیسی مبارز وايي: « له دې هېوادونو سره د اړیکو په ښه کولو سره کولی شو افغانستان سم لوري ته برابر کړو. هرڅومره چې موږ له نورو هېوادونو سره ښې اړیکې ولرو، زموږ په هېواد کې د انکشاف سبب کېږي او دا بیا د اقتصادي ودې لامل کېږي.»
د معلوماتو له مخې، ایران دا مهال له افغانستان سره د شاوخوا ۳ میلیارده ډالرو کلنۍ سوداګرۍ په درلودو سره تر ټولو مهم سوداګریز ګاونډی بلل کېږي. افغانستان د سون توکو، ساختماني موادو، خوراکي توکو، درملو او صنعتي موادو په برخه کې پر ایران ډېر تکیه لري او په ۲۰۲۵ کال کې هم د افغانستان د وارداتي شریکانو په سر کې یاد شوی.
