په داسې حال کې چې د ایران، امریکا او اسراییلو ترمنځ د روانې جګړې د سیمه ییزو اغېزو په اړه اندېښنې مخ په زیاتېدو دي، د دې جګړې له پیل وروسته افغانستان کې هم د نفتي موادو بیې لوړې شوې دي.
د کابل، هرات او مزارشریف په ګډون په لویو ښارونو کې د پټرولو، ډیزلو او ګازو بیې په تېرو څو ورځو کې د پام وړ زیاتوالی ښيي.
بلخ کې د تېلو واردوونکي او کاروباریان وایي، دوی خپل زیاتره نفتي توکي د ګاونډیو هېوادونو له لارې واردوي، ځکه نو ایران کې د جګړې له امله په بیو کې لوړوالی راغلی.
د دوی په خبره، که حکومت د قشقري نفتو استخراج د کچې پر زیاتوالي پانګونه زیاته کړي، بیا بهرنۍ جګړه په هېواد کې د نفتو پر بازار اغېز نه کوي.
د نفتي توکو سوداګر حیات الله امیري وايي: « د تېلو په بیو کې د لوړوالي لامل د ایران، امریکا او اسراییلو جګړه ده. له پرون راهیسې د ډيزلو او پټرولو بیې لوړې شوې. موږ د تېلو بډایه زېرمې لرو، اسلامي امارت ته په کار ده چې پرې پانګونه وکړي، ترڅو د نړۍ په نورو هېوادونو کې جګړې پر موږ اغېز ونه کړي.»
مزار شریف کې یو شمېر موټرچلوونکي هم شکایت کوي چې د تېلو د بیو لوړوالي د دوی پر ورځني ژوند منفي اغېز کړی.
دوی وایي، که وضعیت همداسې دوام وکړي، د ټرانسپورټ کرایې او د لومړنیو توکو بیې به هم ورسره لوړې شي.
د دوی په خبره، له تېرو دوه ورځو راهیسې یو لېټر تېلو بیه ۶۷ او یو لېټر مایع ګاز په ۳۳ افغانیو پلورل کېږي، حال دا چې له دې وړاندې د یو لېټر تېلو بیه د ۵۰ او ۶۰ افغانیو رمنځ وه.
موټر چلوونکی محمد طاهر وايي: « تېل او ګاز ګران دي او له بلې خوا کار نه شته. له سهار راهیسې مې یوازې ۷۰ افغانۍ کار کړی.»
موټر چلوونکی شفیع الله وايي: « په بلخ ولایت کې یو لېټر مایع ګاز ۸ افغانۍ پورته شوي، دغه شان د هر شي نرخونه لوړ شوي.»
د مزار شریف ښار اوسېدونکی ارسلان وايي: « دولت باید په دې برخه کې همکاري وکړي. تېل په یوه ورځ کې تر ۸ افغانیو ګران شوي، دا به خلکو او اقتصاد ته ډېر زیان ورسوي.»
افغانستان چې پر وارداتو متکي هېواد دی، په نړۍ کې د تېلو بیو کې له هر ډول بدلون څخه مستقیم اغېزمن کېږي. د نفتي توکو بیو لوړوالی نه یوازې اقتصادي فشار زیاتوي بلکې ټولنیزې ستونزې هم ژوروي.
چارواکي بیا په کور دننه د نفتي توکو استخراج کچې لوړوالي سربېره، شمال کې د نفتي بلاکونو له سروې او څېړنیزو چارو پیل خبره هم کوي او وايي، افغانستان به راتلوونکي کې د نفتو صادرات هم ولري.
د کانونو او پټرولیم وزارت ویاند همایون افغان وايي: « د افغانستان په شمال آمو دریا نفتي حوزه کې عملا ً د نفتو استخراج روان دی او هڅه کېږي چې د استخراج کچه لوړه شي. همدارنګه د افغان – تاجیک حوزې د درېیو بلاکونو سروې هم عملا ً او ورسره د کټواز او هلمند حوزو سروې هم پيل شوې ده او ښه پرمختګونه لري. همدارنګه په هرات حوزه کې هم پرمختګونه لرو. په ټوله کې د اسلامي امارت دا ده چې د افغانستان د هایډرو کاروبن، نفتو او ګازو منابع اکتشاف او استخراج شي، ترڅو نه یوازې ځان بسیا شو بلکې په دې برخو کې صادرات هم ولرو.»
د چارواکو له خوا دا خبرې داسې مهال کېږي چې افغانستان لا هم د انرژۍ په برخه کې پر وارداتو متکي دی.
اقتصادي کارپوهان په دې باور دي چې که د ایران او اسراییلو ترمنځ جګړه پراخه شي، نو امکان لري چې د نفتو بیې لا پسې لوړې شي او دا به نه یوازې افغانستان بلکې د سیمې نور هېوادونه هم اغېزمن کړي.
