د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو بشري چارو همغږۍ کوونکي په هېواد کې د بشري وضعیت د خرابېدو لوی لاملونه پرله پسې وچکالۍ، له ايران، خيبرپښتونخوا او پاکستانه د کډوالو راستنول او له مرستندويه بنسټونو سره د نړيوالو مرستو کمېدل بللي.
انډريکا راټواټه وچکالي د ۷۰ سلنو افغانانو د غذايي خونديتوب د اغېزمنېدو سبب بللې او زياته کړې يې ده چې ملګرو ملتونو د يادې اغېزمنتيا د مخنيوي لپاره د غوښتل شوې بسپنې ډېره کمه برخه ترلاسه کړې ده.
د نوموړي په خبره، ملګرو ملتونو د بوديجې کمښت له امله په افغانستان کې شاوخوا ۴۰۰ روغتيايي او ۳۰۰ د خوراکي خدمتونو وړاندې کولو مرکزونه تړلي او له دې سره د ښځو او ماشومانو په ګډون، ميليونونه افغانان په اقتصادي او روغتيايي برخو کې سخت اغېزمن شوي.
افغانستان کې د ملګرو ملتونو د بشري مرستو همغږي کوونکی انډريکا راټواټه وايي: « افغانستان درېيو بحرانونو ځپلی؛ لومړی وچکالي ده چې د شاوخوا۷۰ سلنه نفوس د خوړو خونديتوب يې اغېزمن کړی؛ دويم له ايران او پاکستانه د ۲.۵ميليونه افغانانو بېرته راستنېدل دي او درېيم هم د افغانستان لپاره په ډراماټيکه بڼه د نړيوالو مالي سرچينو کموالی دی چې يوازې ۳۷ سلنه مرستې يې په لاس کې لرو.»
په ورته مهال، افغانستان کې د خوړو نړيوال پروګرام(ډبلیو.اېف.پي) استازي له اسوشيېټيډ پرېس اژانس سره په تازه مرکه کې ويلي، له ۲۰۲۲ زېږدیز کال راهیسې او په ځانګړي ډول له ۲۰۲۴ کال وروسته د نړيوالو بشري مرستو کمېدو، په افغانستان کې تر نورو زيات ښځې او ماشومان اغېزمن کړي.
نوموړي اندېښنه ښودلې چې په نږدې راتلونکې کې به په بې مخینې توګه د ميندوارو او شیدو ورکوونکو ښځو او دغه راز ماشومانو د خوارځواکۍ کچې لوړېدل، افغانستان کې بشري کړکېچ نور هم پراخ کړي.
په افغانستان کې د خوړو نړيوال پروګرام استازی جان ايلايف وايي: « په راتلونکو ۱۲ مياشتو کې به په دې هېواد کې ۵ ميليونه ښځې او ماشومان سخته خوارځواکي تجربه کړي؛ داسې خوارځواکي چې د دوی ژوند ته به ګواښ پېښوونکې وي.»
په ورته مهال، د اقتصاد وزارت چارواکي وايي، حکومت لا هم د خوړو خونديتوب او له ايران، خيبرپښتونخوا او پاکستان څخه د کډوالو راستنېدلو په برخه کې د نړیوالو همکاریو ته جدي اړتيا لري.
د اقتصاد وزارت مسلکي معين عبداللطيف نظري وايي: « د افغانستان اسلامي امارت اقتصاد وزارت له نړیوالې ټولنې او نړیوالو مرستندویه بنسټونو غواړي چې د افغانستان له خلکو سره مرستو ته ادامه ورکړي. موږ د خوراکي نا امنۍ کمولو او راستنو شویو کډوالو د وضعیت ښه کولو لپاره د نړیوالې ټولنې مرستو ته اړتیا لرو. »
وموغوښتل په هېواد کې د ملګرو ملتونو له خوا د شاوخوا ۴۰۰ روغتيايي مرکزونو تړل کېدو له امله د اغېزمنو شویو خلکو او بديلو روغتيايي خدمتونو د چمتووالي او دغه راز له خوارځواکۍ سره د مخامخ ماشومانو او ښځو د کره شمېرو په اړه د عامې روغتيا وزارت د مسوولينو نظر هم واخلو، خو زموږ پرله پسې اړيکو ته يې ځواب رانه کړ.
له دې وړاندې ملګرو ملتونو په خپلو مياشتنيو، ربعوارو او کلنيو راپورونو کې ويلي چې د افغانستان شاوخوا ۲۳ ميليونه وګړي بشري مرستو ته اړتیا لري او ډلې یې نږدې ۱۶ ميليونه په بېړني وضعيت کې دي.
