له تېر کال راهیسې له ایران او پاکستانه د افغان کډوالو د ایستلو لړۍ چټکه شوې او هره ورځ په اوسط ډول زرګونه کسان له دغو هېوادونو په جبري ډول ایستل کېږي.
په پاکستان کې مېشت کډوال وايي، د افغانانو پر وړاندې د پولیسو ناوړه چلن څو برابره زیات شوی او په دې وروستیو کې هغه کسان هم تنګوي چې قانوني اسناد په لاس کې لري.
دوی وايي، دغې چارې د عامو وګړو ترڅنګ د هغو افغان محصلینو ژوند هم تریخ کړی چي هلته پر زده کړو بوخت دي.
ازاد خبریال طاهرخان وايي: « د هغو محصلینو لپاره ځینې ستونزې شته چې د پاکستان په مختلفو پوهنتونو کې زده کړې کوي. موږ ته یو شمېر هغو محصلینو چې دلته د پاکستان په بورسونو راغلي، ویلي چې لاهم د وېزو د تمدید ستونزه لري.»
پاکستان کې مېشت افغان مجاهد شینواری وايي: « افغان مهاجرین له ډېرو ستونزو سره مخ دي، دلته یې چکن نه کېږي او هلته د پولیسو له خوا نیول کېږي. تېره ورځ د زاخېلو په یوه چکن کمپ کې یوې ښځې خپل ژوند له لاسه ورکړی.»
په ورته مهال، ملګرو ملتونو د افغان کډوالو د ایستلو په تړاو له درې واړو هېوادونو د خبرو اترو غوښتنه کړې.
په افغانستان کې د ماشومانو د ملاتړ ادارې (یونیسف) اجراییوي مرستیال په خپل راپور کې ویلي چې د کډوالو د ایستلو لړۍ له پیل کېدو راهیسې، له یادو دوو هېوادونو څه باندې ۲ میلیونه افغانان راستانه کړل شوي چې شاوخوا نیم میلیون هغه یې ماشومان دي.
ټېډ چیبان د کډوالو قضیې ته په سم ډول د رسېدنې په موخه د ایران، پاکستان او افغانستان ترمنځ د ګډو خبرو اترو غوښتنه کړې، ترڅو دغه لړۍ له ستونزو او ننګونو پرته په څو پړاوونو کې عملي شي.
نوموړي دغه راز له مرسته کوونکو ادارو غوښتي چې له راستنېدونکو افغان کډوالو سره بشري مرستې ډېرې کړي.
بله خوا، ایران کې هم د کډوالو پر وړاندې د پولیسو له ناوړه چلن شکایت کېږي.
په ورته مهال، د کډوالو مدافعین په دې وروستیو کې د ایراني پولیسو له لوري د افغان کډوالو پر وړاندې د چلن له سختېدو خبر ورکوي.
دوی وايي، که سرپرست حکومت له ایراني چارواکو سره خبرې ونه کړي، هغه زده کړیالان به زیانمن شي چې په قانوني توګه دې هېواد ته راغلي.
د کډوالو د حقونو چارو فعال ګلاخان بهادري وايي: « قانوني مېشت افغان کډوال او په ځانګړې توګه محصلین هم له دې ستونزو خوندي نه دي. د اقامت تمدید، د سندونو تایید او د لوړو تحصیلي فیسونو فشار او د ځینو لوړو تحصیلي برخو له لوست ممنوعیت د دوی د زده کړو او مسلک په لاره کې جدي خنډونه جوړ کړي دي.»
دا هرڅه داسې مهال دي چې د کاناډا د کډوالۍ ادارې په یوې تازه اعلامیه کې د هغو راپورونو په تړاو اندېښنه څرګنده کړې چې له مخې یې تاجیکستان هم د افغان کډوالو د ایستنې لړۍ پیل کړې ده.
دغې ادارې ویلي، د مهاجرت له نړیوالو ادارو سره په همغږۍ هڅه کوي چې د هغو افغانانو د خوندیتوب ډاډ ترلاسه کړي چې ټاکل شوې په یاد هېواد کې مېشت شي.
