سره له دې چې د ګاونډیو هېوادونو او په ځانګړي ډول د ایران او پاکستان استازو د افغان کډوالو د جبري ایستلو بهیر په اړه د اسلامي امارت له چارواکو سره کتلي او د ښه چلن ژمنې یې ورسره کړې، خو بیا هم په ایران او پاکستان کې د افغانانو د وهل ټکولو، ځورولو، جبري ایستلو، زنداني کولو او حتی اعدامولو لړۍ ادامه لري.
تازه کابل کې د ایران اسلامي جمهوریت د سفارت چارسمبالي له شمشاد سره مرکه کې ټینګار کړی چې افغان کډوال دې قانوني تګ راتګ وکړي او وايي، د بهرنیو وګړو د ایستلو په پروسه کې هغه افغانان شامل دي چې ایران ته غیر قانوني ورغلي او هلته د اوسېدلو قانوني اسناد نه لري.
علیرضا بېکدلي دغه راز څرګندوي چې له ۶ میلیونو ډېر افغان کډوال دا مهال په ایران کې مېشت دي.
د ده په خبره، له ایرانه د غیر قانوني اتباعو په ډله کې هغه افغانان شامل نه دي چې په قانوني توګه ایران ته داخل شوي.
نوموړی له افغان اتباعو غواړي چې د قانون له مخې ایران ته داخل شي.
بېکدلي په دې اړه وايي: « نه، زه نه وایم چې هېڅ افغان په ایران کې نه دی اعدام شوی. زه وایم که له هغه افغان سره کوم ډول چلن شوی، هماغه ډول چلن له ایراني اتباعو سره هم کېږي. که چېرې څوک په جرم او جنایت لاس پورې کوي، موږ د خپلو خلکو په څېر ورسره چلن کوو؛ هلته محکمه شته، د جرم څېړنه کېږي او احکام صادرېږي. زموږ هڅه دا ده، که څوک په ایران کې په بند محکومېږي، هغه افغانستان ته وسپارو.»
نوموړي د دې خبرې پخلی کړی چې یو شمېر افغانان د ایران په زندانونو کې اعدام شوي، خو په دې اړه یې مشخص ارقام وړاندې نه کړل.
هغه ټینګار وکړ چې د ایران د قضايي ارګانونو د قوانینو له مخې، د جرم په تړاو پریکړه کېږي.
بېکدلي زیاتوي: « کله چې یو شمېر کسان ایران ته ننوځي او د وېزې د وخت له تېرېدو وروسته هم په ایران کې غیر قانوني پاتې کېږي، شرایط سختوي او د ایران دولت دې ته مجبوروي چې د هغوی ضد سیاست خپل کړي؛ حال دا چې موږ اړتیا نه لرو، موږ ستاسو ترڅنګ یو او دې ته چمتو یو چې یوه داسې ورځ ووینو چې ستاسو خلک هم د هېوادونو په څېر له وېزې پرته ایران ته لاړ شي.»
د افغانستان بهرنيو چارو وزارت بيا په ايران کې د اعدام شویو افغانانو د قضيې په تړاو څه نه وايي، خو وړاندې يې ويلي چې په کوربه هېوادونو کې د افغان وګړو ستونزو ته پر وخت د رسېدنې هڅه کېږي.
له دې سره، د کډوالو د حقونو مدافعان وايي، هر بندي ځانګړي حقوق لري او که یو بهرنی تبعه په یوه هېواد کې اعدامېږي، د هغه هېواد سفارت باید له دې پروسې خبر وي، ترڅو د هېوادونو ترمنځ سیاسي او ډېپلوماټیکې اړیکې له ستونزو سره مخ نه شي.
د کډوالو د حقونو مدافع محمد خان طالبي محمدزی وايي: « د افغانستان سفارت باید د ایران له چارواکو سره د افغان بندیانو د حقونو غوښتنې لپاره رایزني وکړي او د دواړو هېوادونو ترمنځ پر هغو هوکړه لیکونو تکیه وکړي چې پخوا لاسلیک شوي، ترڅو د بند پاتې موده افغانستان کې تېره کړي. د دې پروسې د چټکتیا لپاره باید د دواړو هېوادونو چارواکي خبرې وکړي.»
په ورته وخت کې د هه نګاو په نوم د بشري حقونو یوه سازمان ویلي، ایران د روان کال په جولای میاشت کې ۹۶ زندانیان اعدام کړي چې پنځه تنه یې افغانان وو.
دغه سازمان زیاته کړې، ایران په بې سارې توګه د افغان کډوالو د جبري ایستنې لړۍ پیل کړې ده.
د مهاجرینو او راستنیدونکو چارو وزارت د مالوماتو له مخې، یوازې تېر کال شاوخوا ۲ میلیونه افغان مهاجر له ایران او پاکستانه ایستل شوي دي.
