په افغانستان کې د وچکالۍ په تړاو د اندېښنو په دوام، تازه د ملګرو ملتونو د بشري چارو همغږۍ دفتر(اوچا) ویلي، د اقليمي بدلون د ناوړه پايلو په نتيجه کې په افغانستان کې د تودوخې زیاتوالي، پرله پسې وچکالۍ، سېلابونو راوتو، د کرنیزو حاصلاتو کمښت، د ځمکو او ځنګلونو تخریب له امله د افغانانو ژوند له ننګونو سره مخ دی.
دې ادارې په خپل تازه راپور کې زياته کړې، د شدیدې ګرمۍ، د ورښتونو کمېدو او د خاورې وچېدو له امله چې د اقليمي بدلون د اغېزو پايله ده، د افغانستان ځينې سیمې له جدي ننګونو سره مخ دي.
د راپور یوه برخه: « د روان کال جولای میاشتې تر پایه د ټول هېواد پر کچه له اوسط کم ورښت او لوړ حرارت تشخیص شوی چې له امله یې د افغانستان لوېدیځ، شمالي، شمال ختیځ او مرکزي زون یو شمېر ولایتونه تر ټولو ډېر اغېزمن شوي دي. وړاندوينې ښيي چې د ورښت د دوامداره کمښت او د حرارت لوړېدو له امله به د اوړي په وروستيو مياشتو کې د څارويو لپاره خوراکي توکي په لوړه کچه کم شي.»
له دې وړاندې خلکو او په ځانګړې توګه بزګرانو ويلي وو چې د اوبو کمښت له امله دوی ته ستر زیانونه اوښتي او کرنیزې ځمکې یې د اوبو د کمښت له امله ویجاړې شوې دي.
له دې سره هم مهاله د کندهار شاولیکوټ ولسوالۍ ځيني اوسېدونکي وایي، سلګونه کورنۍ د اوبو کموالي له امله د خپلو کورونو پرېښودو ته اړې شوې دي.
د دوی په خبره، وروستیو کلونو کې د اوبو له کمښت سره مخ دي او له سرپرست حکومت غواړي چې دې ستونزې ته يې رسېدنه وکړي.
د شاولیکوټ اوسېدونکی عبدالقیوم وايي: « موږ د سهار په څلورو بجو دا کوچنی حوض ډکوو، خو څاه مو وچه شوې ده، دایمې اوبه نه راکوي.»
د کندهار اوسېدونکی قدرت الله وايي: « وچکالي ورځ تر بلې ډېرېږي، زموږ باغونه وچ شول. زموږ غوښتنه دا ده چې د اوبو بندونه وتړل شي او اوبه را ډېرې شي. دلته اوبه نه شته او سطحه یې ښکته تللې، ډېرې په تکلیف یې را وباسو او د هر سړي وس نه په رسېږي.»
د چاپيریال ساتنې ملي ادارې چارواکي هم په تېر کې د اقليمي بدلون ناوړه پايلو په نتيجه کې د رامنځته شوې وچکالۍ له امله د خلکو اغېزمنېدل مني او زياتوي چې د اوبو سطحې ټیټوالی، د تودوخې درجې لوړوالی او د ورښتونو کمېدل هغه عوامل دي چې ځينو ولايتونو کې یې خلک د خپلو مېنو پرېښودو ته اړ کړي دي.
چارواکي له نړیوالې ټولنې غواړي چې د اقلیم بدلون او وچکالۍ پر وړاندې د مبارزې په برخه کې له افغانستان سره همکاري وکړي.
د چاپېریال ساتنې ملي ادارې مرستیال زین العابدین عابد وايي: « د دې اضرار پر عام ولس او د جامعې پر هر وګړي پرېوځي. وچکالي د دې سبب شوې چې په ځینو ځایونو کې خلک له خپلو مېنو کډې بار کړي.»
د چاپېریال ساتنې ملي ادارې ویاند محب الله بهار وايي: « دغو ستونزو د افغانستان د کرنې او مالدارۍ سکټور ډېر سخت ځپلی او اغېزمن کړی. هغه خلک چې ژوند یې پر کرنه او مالدارۍ چلېږي، اوس له ستونزو سره مخ دي؛ ځکه چې وچکالۍ د دوی کرنیز محصولات او څاروي اغېزمن کړي او له بلې خوا د للمي غنمو کښت هم متأثر شوی دی.»
د چارواکو په خبره، د هېواد ۲۰ سلنه طبیعي یخچالونو وېلې کېدل، دوامداره وچکالي، ویجاړونکي سېلابونه او د ځنګلونو له منځه تلل په هېواد کې د اقلیمي بدلونونو ناوړه پايلو اصلي لاملونه دي.
له دې وړاندې هم اوچا په یوه راپور کې ویلي و چې افغانستان تر ټولو سختې وچکالۍ سره مخ دی او هغه مهال یې اندېښنه ښودلې وه چې يادې وچکالۍ تر نورو ډېر د کرنې سکټور اغېزمن کړی دی.
