د ایران او اسراييلو ترمنځ د جګړې له پيل سره سم، ايران د افغان کډوالو د ايستلو هڅې ګړندۍ کړې، حال دا چې د دواړو هېوادونو ترمنځ له اوربند سره تمه وه چې د افغانانو اخراج به اصولي او کم شي، خو د راپورونو له مخې دا لړۍ نه دا چې سوکه شوې نه ده، بلکې لا چټکه شوې ده.
د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت موندنې ښيي، د يادې جګړې له پیل تر دې مهاله، ایران تر ۲۶۵ زرو ډېر افغان کډوال په زور له خپلې خاورې ایستلي دي.
د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت پر ايران سربېره له پاکستان هم د کډوالو راستنېدو دوام تایيدوي او زياتوي چې د ستونزو حل لپاره د پاکستان او ايران له چارواکو سره خبرې شوې دي.
د کډوالو او راستېدونکو چارو وزارت ویاند عبدالمطلب حقاني وايي: « د ایران او اسراییلو له جنګ را وروسته تر اوسه پورې له ایران هېواد په مجموعي ډول ۲۶۵زره، ۵۷۱ تنه مهاجرین هېواد ته راستانه شوي چې ۶۷ زره، ۶۹۶ تنه مجردین راغلي او ۱۹۷ زره، ۹۷۵ تنه فامیلي راستانه شوي دي. همدا راز په ورته مهال ۱۶ زره ۳۷۵ تنه له پاکستان او ۶۰۸ تنه له ترکیې په خپله خوښه او اجباري ډول راغلي چې د ټولو مجموعي تعداد ۲۸۲ زره ۵۵۴ تنه کېږي.»
له بلې خوا، د ناروې کډوالو شورا د کډوالو راستنېدو لړۍ چټکېدو په صورت کې له افغانستان سره د بشري مرستو کمېدو اندېښمنه کړې.
دغه شورا وايي، تېر کال امريکا له افغانستان سره ۴۵ سلنه کېدونکې بشري مرستې تمويل کړې، خو په خبره يې سږ کال يې دا کچه خورا کمه کړې.
د يادې شورا د مشر یان ایګلنډ وايي، د ناروې کډوالو شورا په شمول ګڼ نور مرستندویه بنسټونه هم په افغانستان کې د مرستو کمښت له امله اړ دي چې د اړمنو ترمنځ د انتخاب سخته پرېکړه وکړي.
د ایګلنډ په خبره، په ۲۰۲۵ کال کې د نړۍ پر کچه د بشري مرستو لپاره د ۴۴ میلیارده ډالرو غوښتنه شوې، خو د روان کال د جون تر پاپه یوازې شپږ میلیارد ډالر ترلاسه شوي دي.
ایګلنډ په دې اړه وايي: « زموږ ټیمونه په افغانستان کې پاتې دي او هغو ټولنو ته ژمن دي چې موږ ورسره له دوو لسیزو راهیسې کار کوو. خو په هېواد کې د خپل تر ټولو لوی مرستندوی له لاسه ورکولو سره زموږ ټیمونه اړ دي چې له چا سره او چېرته مرسته وکړو؟ په اړه يې زړه ماتونکي انتخابونه وکړي. موږ په دې ننګونه کې یوازې نه یوو. ډېری بشري سازمانونه اړ دي چې خپل ملاتړ کم کړي. په داسې وخت کې چې موږ ګورو ډېرې کورنۍ هېواد ته راستنېږي او بېړنيو مرستو ته اړتیا لري.»
په ایران کې ځینې افغان کډوال د دې هېواد پولیسو له لوري د کډوالو نیولو او ځورولو له دوامه شکایت کوي.
ایران کې مېشته افغان کډواله لینا وايي: « په وروستیو میاشتو کې د ایران حکومت د افغان مهاجرینو د اخراج لړۍ چټکه کړې. ډېر هغه افغانان چې کلونه یې په ایران کې ژوند کړی، اوس مجبور دي چې د دې هېواد خاوره ترک کړي؛ هغه هم داسې حال کې چې د ورتللو لپاره هېڅ ځای نه لري. د ایران دولت اعلان کړی هغه مهاجران چې قانوني اسناد نه لري، باید د دې هېواد خاوره پرېږدي.»
د سیاسي چارو شنونکي د افغان کډوالو کړکېچ مدیریت لپاره د ګاونډیو هېوادونو، ملګرو ملتونو او سرپرست حکومت ترمنځ نږدې همکاري مهمه ګڼي او له سرپرست حکومته غواړي چې د کډوالو جبري اخراج او د دوی ځورولو د مخنیوي او د حقونو خوندیتوب لپاره د ايران او پاکستان له چارواکو سره خبرې وکړي.
د سیاسي چارو شنونکی محمد سلیم پیګیر وايي: « موږ نه غواړو زموږ مهاجرین هلته پاتې شي، خو باید په تدریج سره حالاتو او شرایطو ته په کتو راستانه کړای شي، ترڅو سرپرست حکومت ورته چمتوالی ونیسي.»
د نړیوالو اړیکو شنونکی سمیر انګار وايي: « اسلامي امارت ته په کار ده چې د پاکستان او ایران له چارواکو سره د کډوالو د جبري اخراج، ظلم او حقونو اخیستلو لپاره خبرې وکړي؛ ترڅو هلته چې کوم کډوال مېشت دي، حقونه یې خوندي وساتل شي.»
دا اندېښنې داسې مهال مطرح کېږي چې د افغانستان سولې لپاره د امریکا پخواني ځانګړي استازي زلمي خلیلزاد په ایران کې د افغان کډوالو پر وړاندې د چلن سختېدو ته غبرګون ښودلی او ويلي يې دي چې که تهران له سرپرست حکومت سره له همغږۍ پرته افغانان جبري وباسي چې دا به بشري ناورین رامنځته کړي.
