په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سیاسي استازولۍ (یوناما) مشرې د ملګرو ملتونو امنیت شورا سره د افغانستان په تړاو خپل معلومات او راپور شریک کړل.
د یوناما راپور ته په کتو، د شنونکو انګېرنه دا ده چې لاهم د افغانستان د سرپرست حکومت او نړیوالې ټولنې ترمنځ فاصله شته او باید له منځه وړلو لپاره یې دواړه خواوې اقدام وکړي.
دوی زیاتوي، د روزا اوتنبایوا معلومات تر ډېره د نجونو پر زده کړو، بشري حقونو او دغه راز پر ځینو نورو سیاسي مسایلو ورټول وو، خو اوتنبایوا خپلو خبرو کې له هغو پرمختګونو هېڅ یادونه ونه کړه چې په تېرو څو کالو کې رامنځته شوې.
د دوی په خبره، له نشه یي توکو سره مبازره، د څو لسیزو جګړو پای ته رسول او سراسري امنیت ټینګېدل او همدا راز د ترهګرۍ ځپل چې د افغانستان د سرپرست حکومت له مهمو لاسته راوړنو دي، امنیت شورا ته په وړاندې شویو معلوماتو کې ځای نه و ورکړل شوی.
د پوهنتون استاد فیض محمد ځلاند وايي: « د روزا اتنبایوا وروستۍ خبرې دا ښيي چې په افغانستان کې د نړیوالې ټولنې او سرپرست حکومت ترمنځ لاهم واټن موجود دی. د اوتنبایوا بحث تر ډېره د نجونو پر ښوونځیو، د ښځو پر حقونو او د ټول ګډونه حکومت جوړولو باندې تمرکز درلود. مګر په نورو برخو کې چې کوم پرمختګونه شوي، که هغه د نشه يي توکو پر وړاندې مباره ده، سرتاسري امنیت او یا هم د نا امنیو او جګړې نه شتوالی دی، په دې برخو تمرکز نه دی شوی.»
ځینې نور بیا وايي، په تېرو څو کالو کې د اسلامي امارت د سرپرست حکومت له لوري داسې ډېر څه ترسره شوي چې د نړیوالې ټولنې او افغانستان ترمنځ یې تعامل نږدې کړی، خو ډېر نور مسایل شته چې باید دواړه لوري یې ترسره کړي.
دوی وايي، د نړیوالو او سرپرست حکومت ترمنځ سیاسي ستونزو او د سرپرست حکومت پر رسمیت نه پيژندل کېدو، عام افغانان زیانمن کړي دي.
د سیاسي چارو شنونکی ادریس محمد ځاځی وايي: « تقریبا ً په تېرو څلورو کالو کې داسې ګڼ فعالیتونه ترسره شوي چې د تعامل نقطې سره وصلوي. خو لاهم داسې څه پاتې دي چې د تعامل د دغو ټکو نږدې کولو لپاره اړین دي. نړیوال باید دا په پام کې ونیسي چې د تعامل او رسیمیت نه شتوالي له امله ۴۰ میلیونه نفوس په مستقیمه یا غیر مستقیمه توګه مثبت یا منفي اغېزمنېږي. د دغو خلکو د ژوند ښه کولو لپاره هم باید داسې ګامونه پورته شي چې د تعامل نقطې نورې هم سره نږدي شي او په نږدې وخت کې نړۍ له اسلامي امارت سره بشپړ تعامل وکړي.»
له دې سره، د یوناما مشرې د ملګرو ملتونو امنیت شورا کې د وینا پرمهال خبرداری ورکړ چې د افغانستان سرپرست حکومت سره د سیاسي تعامل فضا په کمېدو ده او دا اوس دوی پورې اړه لري چې آیا غواړي افغانستان یوځل بیا د نړیوال نظام برخه شي که نه.
خو اسلامي امارت بیا وايي، که ملګري ملتونه د نورو تر اغېز لاندې پریکړې ونه کړي او په خپلواکه توګه تصامیم ونیسي، نو کېدای شي چې په دې توګه افغانستان په نړیواله ټولنه کې ځای پیدا کړي او ملګرو ملتونو کې خپله څوکۍ لاسته راوړي.
د اسلامي امارت مرستیال ویاند حمدالله فطرت په دې اړه وايي، هغه هېوادونه چې د افغانستان په جګړه کې ښکېل وو، اوس نه غواړي چې د نړیوالې ټولنې او افغانستان ترمنځ تعامل رامنځته او یاهم ورته زمینه برابره شي.
فطرت زیاتوي:« دوی باید د لویو هېوادونو تر اغېز لاندې پرېکړې ونه کړي، بلکې خپلواک او بې طرفه تصمیمونه ونیسي. که داسې وشي بیا افغانستان کولی شي په نړیواله ټولنه کې خپل ځای ومومي او په ملګرو ملتونو کې د افغانستان څوکۍ ترلاسه کړي. که دوی خپلې پرېکړې د یو شمېر هغو هېوادونو د پالیسیو تر سیوري لاندې نیسي چې په افغانستان کې په جګړو کې ښکېل وو او اوس نه غواړي چې د افغانستان او نړیوالې ټولنې ترمنځ تعامل ته لاره هواره شي، بیا نو ښکاره خبره ده چې ستونزه د دوی له خوا ده او افغانستان خپل مسوولیت اداء کړی.»
د یوناما مشرې په خپلو خبرو کې دا هم ویلي، د نړیوالو مکلفیتونو په تړاو د افغانستان حکومت دریځ په نړیواله ټولنه کې د افغانستان د ادغام پر وړاندې خنډ دی.
نوموړې زیاته کړې، د افغانستان اوسني حاکمان یو شمیر نړیوال مسولیتونه په دې پمله نه ترسره کوي چې په باور یې د افغانستان خپلواکي زیانمنوي او د افغانانو له فرهنګ سره په ټکر کې دي.
