د اقلیمي بدلون ملي کنفرانس د چاپېریال ساتنې ملي ادارې په نوښت په کابل کې جوړشو چې په کې د ملګرو ملتونو د استازې ترڅنګ، د ګڼ شمېر هېوادونو استازو هم ونډه اخیستې وه.
د چاپېریال ساتنې ملي ادارې سرپرست مطیع الله خالص کنفرانس د وینا پرمهال وویل، اقلیمي بدلون د افغانانو پر ژوند او اقتصاد ژور اغېز کړې، وچکالي، د موسمي بدلون بې نظمي او د بارانونو کمښت یې رامنځته کړی چې له امله یې د سېلابونو زیاتوالي د افغانستان د کرنې او مالدارۍ سکټور ځپلی او د افغانستان ټولنیز او اقتصاد ثبات یې له جدي ګواښ سره مخ کړی دی.
خالص په دې اړه وايي: « په افغانستان کې اقلیمي بدلون زموږ پر ژوند او اقتصاد ژور اغېز کړی. د وچکالیو اوږدېدو، د بارانونو کمېدو، د موسمي بدلون بې نظمۍ او د طبیعي پېښو لکه سېلابونو زیاتېدو، زموږ د کرنې او مالدارۍ سکټور او د خلکو ژوند له سخت ګواښ او ستونزو سره مخ کړی. اقلیمي بدلون نه یوازې زموږ طبیعي چاپېریال ته زیان اړولی بلکې د افغانستان د خلکو ټولنیز او اقتصادي ثبات یې هم له ګواښ سره مخ کړی.»
په ورته مهال د بهرنیو چارو وزارت سیاسي معین شېر محمد عباس ستانکزی وايي، له روسیې وروسته امریکا او ناټو د کیمیاوي وسلو په کارولو سره د افغانستان چاپیریال او اقلیم ته زیان رسولی او اوس باید په دغه برخه کې له افغانانو سره مرسته وکړي.
هغه زیاته کړې:« هغه کیمیاوي سلاوې چې د هغو ملکونو له خوا چې متأسفانه نن د بشري حقونو ادعاوې کوي او ځان د بشري حقونو په حساب پیش قدم ګڼي، د دوی له خوا دلته استعمال شوې. دوی دې ته ونه کتل چې افغانستان کې هم بشر موجود دی او باید موږ یې خراب نه کړو. اوس په دنیاوالو، په ملګرو ملتونو، په اروپايي ټولنې، په امریکا، همسایه او سیمه ییزو ملکونو باندې غږ کوم چې په دې مشکل وخت کې د افغانستان لاسنیوی وکړي. دا د دوی اخلاقي وظیفه ده، په ځانګړې توګه د هغو ملکونو چې د افغانستان محیط زیست یې خراب کړی، په تېره نیمه پېړۍ کې یې افغانستان ته زیانونه رسولي. دا پر دوی فرض دی چې افغانستان ته راشي، د افغانستان په بیا آبادولو، بیا رغولو او محیط زیست کې موږ سره مرسته وکړي.»
د افغانستان د چاپېریال ساتنې ادارې چارواکي په دې اند دي چې د نړۍ پرمختللي هېوادونه د اقلیمي بدلون اصلي عوامل دي او باید دغه هېوادونه له اقلیمي بدلون زیانمنو هېوادونو ته غرامت ورکړي.
د دوی په خبره، نړۍ باید پر افغانستان لګېدلي بندیزونه لرې کړي؛ ترڅو نړیوال بنسټونه په اسانۍ د افغانستان له چاپیریال ساتنې ادارې سره مرسته وکړي.
د چاپېریال ساتنې ملي ادارې مالي او اداري معین سعدالدین سعید وايي: « پرمختللي هېوادونه چې د اقلیمي بدلون اصلي لامل دي، باید خپل مسوولیتونه ومني او د اقلیمي بدلون له امله زیانمن شویو هېوادونو ته جبران خساره ورکړي.»
د اقتصاد وزارت مسلکي معین عبدالطیف نظري وايي: « هغه څه چې په دې لاره کې ډېر مهم دي، دا دي چې باید بندیزونه او محدودیتونه لرې شي، ترڅو موسسې او نهادونه په اسانۍ سره وکولی شي د چاپېریال ساتنې ملي ادارې په ګډون زموږ له مختلفو ادارو سره هر اړخیزه همکاري ولري، د پیسو په نقل او انتقال کې له ستونزو سره مخامخ نه شي.»
په کابل کې د ملګرو ملتونو استازولۍ (یوناما) مشر روزا اوتنبایوا وايي، نړۍ د اقلیمي بدلون له امله له جدي تودو څپو تېرېږي.
د اوتنبایوا په خبره، دغې تودې څپې او د تودوخې درجې لوړېدو یا په ټوله کې اقلیمي بدلون په افغانستان کې هم په ځانګړې توګه ښځو او ماشومانو ته زیانونه اړولي دي.
اوتنبایوا زیاتوي:« په افغانستان کې سختې تودخې او اقلیمي بدلون ګڼو خلکو ته زیانونه اړولي، په ځانګړي ډول ښځو او ماشومانو ته. اقلیمي بدلون د افغانستان زرګونه خلک اغېزمن کړې دي. په کابل کې د اقلیمي بدلون منفي اغېزو له کبله اوبه لږې شوې او یا یې د اوبو کړکېچ زیات کړی. موږ باید ټولو ننګونو ته چمتوو و اوسو.»
د اسلامي امارت د سرپرست حکومت چارواکي وايي، د اقلیم بدلون موضوع نړیواله ستونزه ده او نړیوال باید دا موضوع سیاسي نه کړي بلکې له هر ډول توپیر او سیاست پرته، له افغانستان سره چې د اقلیم بدلون له لومړنیو قربانیانو دی، مرسته وکړي.
