د اقتصاد او سولې انسټېټیوټ د سولې نړیوال شاخص تر سرلیک لاندې تازه راپور خپور کړی.
په راپور کې افغانستان د سویلي اسیا په کچه کم امنه هېواد بلل شوی او په نړیواله کچه یې بیا په دې شاخص کې له امنيتي پلوه د ۱۶۳ هېوادونو له ډلې له یمن، سوډان او سویلي سوډان څخه وروسته ۱۶۰م ځای خپل کړی.
راپور کې د ذکر شویو شمېرو له مخې، که څه هم افغانستان په نړۍ کې د کم امنه هېوادونو په ډله کې دی؛ خو له دې سره سره په وروستیو کلونو کې د مرګ ژوبلې په کچه کې د راغلي پاموړ مثبت بدلون له کبله د یاد انسټېټيوټ په څو شاخصونو کې پرمختګ کړی.
په راپور کې راغلي، چې د ناامنیو او جګړو له کبله په ۲۰۱۷ کال کې ۱۸ زره کسان وژل شوي، خو دغه شمېره تېرکال یوازې ۳۵۰ کسانو ته راټیټه شوی، چې له امله یې افغانستان اوس مهال د ترهګرۍ اغېزمنو هېوادونو له کتاره بهر شوی دی.
د راپور یوه برخه:«افغانستان په سويلي اسیا کې تر ټولو کم امنه هېواد دی او په داسې حال کې، چې افغانستان په نړۍ کې یو له کم امنه هېوادونو څخه دی؛ خو په وروستیو کلونو کې یې په څو شاخصونو کې پاموړ پرمختګونه راغلي. د کورنیو جګړو له کبله د وژل شویو کسانو شمېر، چې په ۲۰۱۷ز کال کې شاوخوا ۱۸زره تنه و، دغه شمېر په ۲۰۲۳ز کال کې یوازې۳۵۰ کسانو ته راټیټ شوی دی. افغانستان نور له ترهګرۍ څخه د اغېزمنو هېوادونو په کتار کې نه دی.»
د راپور له مخې، افغانستان اوکراین او شمالي کوریا کې د جګړو او تاوتریخوالي له کبله تر ټولو زیات اقتصادي بیه پرې کړې، چې له کبله يې په کلني ډول د هېواد ناخالص تولید ته ۵۳.۲ سلنه زیان رسېدلی چې څه باندې ۳۴ میلیارد ډالر کېږي.
د پوځي چارو شنونکي د مرګ ژوبلې د راکمېدو په برخه کې د دې انسټېټيوټ موندنې ستایي خو له امنیتي پلوه افغانستان د کم امنه هېوادونو په کتار کې راوستل له واقعیت لرې ګڼي.
د پوځي چارو شنونکی عزیز معارج وايي:« نن سبا او په ځانګړي ډول له ۲۰۲۱ کال د اګست میاشتې راپدېخوا هم افغانان او هم ټوله نړۍ ګوري چې په افغانستان کې امن دی، جګړه نه شته ده، نه وژنې شته او نه هم ټکول شته دي. نو دغه انسټېټیوټ د اقتصا او سولې په کومې احصایې، په کومو څېړنو او د څه پر اساس دا خبره کوي؟ ایا دوی افغانستان ته راغلي؟ په کلیو او بانډو ګرځېدلي؟ له خلکو یې پوښتنه کړې؟ وضعیت یې له نږدې لېدلی؟ »
ځېنې بیا په راپور کې له امنیتي اړخه د افغانستان پر ځای نیوکه لري او زیاتوي، چې دغه ډول ارزونې د مشخصو هېوادونو له لوري ترسره کیږي، چې موخه یې د هېوادونو د وضعیت معکوس ښودل دي.
که څه هم سرپرست حکومت د دې انسټېټيوټ موندنو ته غبرګون نه ښودلی، خو له دې وړاندې یې ورته راپورونه رد او هېواد کې یې راغلی امنیتي وضعیت په تېرو ۲۰ کلونو کې بې ساری بللی دی.
دا په داسې حال کې ده، چې یاد انسټېټيوټ په پرله پسې او د ۱۳ م ځل لپاره ایسلنډ د نړۍ تر ټولو پرامنه هېواد ګڼي، چې ورپسې ایرلنډ، اتریش، نیوزېلنډ او سنګاپور په ترتیب سره دویم، درېیم او څلورم مقام خپل کړی.
