په افغانستان کې د بشري حقونو خونديتوب يو له هغو شرطونو دی چې نړيوالو د رسميت پېژندنې لپاره د افغانستان سرپرست حکومت تر مخې اېښی.
يو وار بيا د افغان ښځو، نجونو او بشري حقونو لپاره امريکا ځانګړې استازې رینا امیري په ډاګه کړې، چې د افغان ښځو حقونو خونديتوب په اړه يې دريځ پخوانی دی او په خبره يې په ياد دريځ کې بدلون ممکن نه دی.
امیري زیاته کړې، د ښځو او نجونو د حقه حقونو په اړه پر پخواني دريځ سربېره امريکا د ملګرو ملتونو له هغې پرېکړې سره هم موافقه ده، چې له مخې به يې د افغانستان لپاره ځانګړی استازی وټاکل شي.
خو د سیاسي چارو یو شمېر کارپوهان د بشري حقونو په اړه د نړيوالو او په ځانګړې توګه د امريکا دريځ واحد نه بولي او په خبره يې، دا هېواد د افغانستان په شمول په نورو هېوادونو کې هم د بشري حقونو د نقض قضيې لري.
د سیاسي چارو کارپوه زلمی افغانیار پوپل وايي: « که د بشر حقونه او ډیموکراسي دوی ته دومره اړینه وه؛ نو ولې په جمهوریت کې د امریکا د بهرنیو چارو وزیر د سیاسي واک وېش مدیریت کاوه. هغه بشر چې نن په فلسطین کې وژل کېږي خو امریکا بیا هم په مستقیمه توګه د هغوی د وژونکو لوجستیکي، تسلیحاتي او نظامي ملاتړ کوي. دا سمه ده په افغانستان کې د ضعف ټکي شته او د افغانستان اوسنی نظام باید د خلکو په مشوره د ضعف ټکي له منځه یوسي نه د فشارونو له لارې او هیله من یو چې نور د افغانستان په چارو کې لاسوهنه ونه شي.»
ځینې نور بیا د بشري حقونو خونديتوب د اوسني عصر واقعيت او اصل بولي او وايي، که د سرپرست حکومت پلاوي د دوحې په ناسته کې ګډون کړی وی، ښايي له ملګرو ملتونو او د يادې ناستې د ګډونوالو هېوادونو له استازو سره په افغانستان کې د بشري حقونو خونديتوب په اړه يوې جامع موافقې ته رسېدلي وی.
د سیاسي چارو کارپوه اختر محمد راسخ وايي: « ای کاش چې په دغه ناسته کې طالبانو هم ګډون کړی وی او نړیوالو ته د دوی وړاندیزونه وړاندې شوی وی، څو افغانستان یوه داسې مثبت لور ته روان شوی وی چې په هغه لور کې د ټولو افغانانو وړاندیزونه او نظریات منل شوي وو او د داسې نظام په جوړېدو هوکړه شوې وای چې په هغې کې ټولو افغانانو ځانونه لیدلي وای.»
د سیاسي چارو کارپوه واحد فقيري وايي: « د ملګرو ملتونو د ځانګړي استازي ټاکل به دوه مهم اهداف تعقب کړي، یو دا چې د نړیوالو او اسلامي امارت ترمنځ به تعامل منظم کړي، لا به یې ډېر کړي او بله دا چې د بین الافغاني مذکراتو لپاره به هلې ځلې وکړي.»
خو په داسې حال کې چې سرپرست حکومت او نړيواله ټولنه د بشري حقونو په تړاو متضاد ليدلوري لري، د اختلاف پر ځای په دې اړه د تفاهم رامنځته کېدو لپاره په دريځونو کې د نرمښت وړانديزونه کېږي.
ملګرو ملتونو، امريکا او يو شمېر نورو هېوادونو هم په افغانستان کې د ښځو او نجونو حقونو په اړه د سرپرست حکومت پالېسۍ تبعيضي بللي، خو اسلامي امارت تل ډاډ ورکړی، چې د بل هر وخت پرتله په افغانستان کې د ښځو او نجونو حقونه د شريعت مطابق خوندي شوي دي.
