د ملګرو ملتونو ماشومانو ملاتړ صندوق (یونېسف) په یوه راپو کې له لومړنيو زدهکړو د محرومو نجونو او هلکانو شمېرې په ډاګه کړي دي.
د دې راپور له مخې، له تېر زېږديز کال راهیسې په افغانستان کې ۶۰ سلنه نجونې او ۴۶ سلنه هلکان د بېلابېلو لاملونو پربنسټ له لومړنیو زدهکړو بې برخې دي.
په راپور کې کمزورې زېربناوې، کلونه جګړه، د مسلکي ښوونکو نشوتوالی او د مناسبو ښوونځیو نهشتون د ماشومانو د زدهکړو پر وړاندې اصلي خنډونه یاد شوي دي.
د راپور برخه:« په افغانستان کې اوس مهال ۶۰ سلنه نجونې او ۴۶ سلنه هلکان چې د لومړنيو ښوونځيو عمر یې پوره کړی، زدهکړو ته لاسرسی نه لري. کلونه وړاندې جګړو او د زېربناوو کمزورۍ ځینې ښوونځي د ماشومانو لپاره نامناسب کړي دي. ډېری عامه ښوونځي مناسب ټولګي، مسلکي ښوونکي، د ښوونځي تجهیزات او داسې ځایونه نه لري چې ماشومان خپل لاسونه ومینځي.»
په افغانستان کې د يونېسف استازی فران ایکوزا هم د افغان ماشومانو لپاره د زدهکړو په برخه کې د لوړ کیفیت او اسانتیاوو رامنځته کولو لپاره پر ګډو هڅو ټینګار کړی.
هغه زیاته کړې:« موږ نه یوازې دا چې غواړو هر ماشوم په ښوونځي کې وګورو؛ بلکې موږ غواړو چې د ټولنې په کچه په رسمي او غیر رسمي دواړو چوکاټونو کې دوامداره زدهکړې، روزنه او اسانتیا رامنځ ته کړو تر څو با کیفیته زدهکړو ته لاسرسی پیدا کړو. د زدهکړو چاپیریال باید خوندي وي او د زدهکوونکو او ښوونکو لپاره په درسي کتابونو او تجهیزاتو سمبال وي، چې د نارینه او ښځینه مسلکي ښوونکو له خوا به رهبري کېږي.»
په راپور کې له افغان ماشومانو سره د زدهکړو په برخه کې د جاپان له لوري د۱۰ میلیونه ډالرو د مرستو خبر هم ورکړل شوی او پر بنسټ به یې ۷۱ زره او۵۰۰ ماشومان زدهکړو ته لاسرسی پیدا کړي.
د راپور یوه برخه:« جاپان د دې هېواد د نړیوالې همکارې ادارې له لارې په افغانستان کې د زده کړې د کړکیچ په ترڅ کې د ماشومانو د زده کړو د دوام لپاره ۱۰ میلیونه امریکایي ډالر مرسته وکړه. په دې مرستې سره به ۷۱ زره او ۵۰۰ ماشومان خپلو زده کړو ته لاسرسی پیدا کړي.»
د چارو کار پوهان هم د غوښتنه کوي، چې سرپرست حکومت دې د ښځو او نجونو په اړه خپل ليدلوری نرم کړي، څو په خبره يې له نړیوالو سره پر مثبت تعامل سربېره نجونې او مېرمنې وکولی شي خپلو زدهکړو او کار کولو ته ادامه ورکړي.
زدهکړو ته د نجونو د محدود لاسرسي په اړه د ملګرو ملتونو دا ارزونه داسې مهال ده، چې عام خلک په کابل او ولايتونو کې له شپږم ټولګي د پورته زدهکوونکو نجونو پر مخ د ښوونځيو او د محصلو نجونو پر مخ د پوهنتونونو دروازو د پرانېستلو غوښتنه کوي.
