د نوري فایبر پرېکول به پر ښوونیزو، روغتیايي، بانکي او سوداګریزو چارو دروند ناوړه اغېز ولري

پر برېښنایي حکومتولي ناوړه اغېزې: دا مهال د تابعیت تذکرو، پاسپورټ، جواز لیکونو، مالیاتو، ثبت احوال، دولتي خدماتو فورمونه او دوسیې انلاین ډول وړاندې کېږي. د انټرنیټ بندېدو سره به دولت به اړ وي چې بیا په دودیزو لارو کار وکړي؛ هغه څه چې زیات وخت او ډېرو امکاناتو ته اړتیا لري.

شفافیت او حساب ورکونه: باوري حکومتونه د شفافیت او معلوماتو د ورځنۍ تبادلې پر بنسټ خپلې چارې پر مخ وړي؛ که انټرنیټ وي، رسنۍ، عام خلک او څارونکي سازمانونه کولی شي د ستونزو راپور ورکړي؛ خو د انټرنېټ بندېدو سره به دا کړنې له منځه لاړې شي.

د نويو ټکنالوژیکي پرمختګونو درېدل: مصنوعي ځیرکتیا (اې‌آی)، کلاوډ حساب، ډېټا بېسونه، ساینس او پرمختګ، ټکنالوژي او داسې نورې چارې ټول انټرنېټ ته اړتیا لري چې بندېدل به یې دا پروژې ودروي.

نړیوالو اړیکو او سوداګرۍ باندې اغېزې: افغانستان له د بهرنیو بازارونو سره اړیکې له لاسه ورکړي، په ځانګړې توګه هغه سوداګرۍ چې د انټرنېټ له لارې پېر او پلور کوي. دا چاره به د هېواد صادرات او واردات اغېزمن کړي.

زده کړې او مهارتونه شاته پاتې کیږي: عصري مهارتونه (ډیجیټل سواد، پروګرامینګ، آنلاین کورسونه) چې اوس نړیوال بازار غواړي، ورسره به خلکو ته د ځان سمبالولو فرصتونه کم شي.

امنیتي ستونزې: دولتونه د سایبر امنیت، معلوماتو ساتنې او استخباراتي معلوماتو ته د لاسرسي لپاره انټرنېټ کاروي. له بندېدو سره به یې استخباراتي تبادله او همغږي له ستونزو سره مخ شي.

همدارنګه، که چېرته په هېواد کې د یوې میاشتې لپاره د نوري فایبر انټرنېټ په بشپړه توګه بند شي؛ سمدستي، منځنۍ، ژورې او اوږدمهاله منفي اغېزې درلودلی شي.

په سمدستي توګه به ټولنیزې شبکې، لکه واټس اپ، فېسبوک، اېکس، ټیک ټاک او نور کار ونه کړي. آنلاین بانکداري به له ستونزو سره مخ او د پیسو لېږد را لېږد به یوازې په نغدي بڼه ترسره کېږي او زده کوونکي به له آنلاین کورسونو او موادو څخه بې ‌برخې شي.

منځنیو اغېزو کې به د فري لانس او ډیجیټل مارکېټېنګ په څېر کاروبارونه وتړل شي. روغتیایي سکټور به له ستونزو سره مخ او د سوداګري په لوړه کچه زیانمنه شي.

همدارنګه، اوږدمهاله منفي اغېزې یې بیا د برېښنایي حکومتولۍ څخه لرې ‌والی، خلک به د معلوماتو د تشې له امله د ګنګوسو ښکار او د نړیوالو پانګوالو باور به کم شي. د دې برخې د متخصصینو په خبره، که په هېواد کې د نوري فایبرانټرنېټ یوه میاشت بند شي، دا به نه یوازې د اړیکو او تفرېح مسئله نه وي، بلکې د اقتصاد، زده کړو، حکومتولۍ، روغتیا او نړیوالو اړیکو په ټولو برخو به ژورې منفي اغېزې ولري.

دا په داسې حال کې ده چې تېره ورځ د هېواد په یو شمېر ولایتونو کې د نوري فایبر انټرنېټ پرې شوی چې دې چارې له زده ‌کړو را نیولې تر حکومتي ادارو، بانکي سیسټمونو او روغتیایي سکټور ټولې برخې اغېزمنې کړې او په لوړه کچه یې د خلکو اندېښنې را پورته کړې.

نا تایید شوي راپورونه وايي چې د یو شمېر وزیرانو په ګډون ځینې لوړ پوړي حکومتي چارواکي کندهار ته تللي، ترڅو د نوري فایبر انټرنېټ د پرې کېدو په تړاو د حکومت له مشرتابه سره خبرې وکړې. هڅه مو وکړه په ‌دې تړاو د مخابراتو او معلوماتي ټکنالوجۍ وزارت او د اسلامي‌امارت د ویاندویانو نظر ولرو، خو خبرو کولو ته حاضر نه شول.