د ډسمبر لسمه هرکال د بشري حقونو نړیوالې ورځې په توګه نمانځل کیږي. په همدې مناسبت کابل کې د ملګرو ملتونو استازولۍ(یوناما) د اعلامیې په خپرولو سره ویلي چې لا هم په افغانستان کې ډېری خلک اړینو شرایطو ته لاسرسی نه لري.
په اعلامیه کې د افغان ښځو او نجونو روان وضعیت ته اشاره شوې او ویل شوي چې د افغانستان ښځې او نجونې لا هم له یو شمېر اساسي حقونو بې برخې دي.
د یوناما اعلامیې په یوه برخه کې راغلي: « په افغانستان کې ډېری خلک لا هم دغو اړینو شرایطو ته لاسرسی نه لري. ښځې او نجونې لا هم زده کړو، کار کولو او په عامه ژوند کې د ګډون په برخو کې له سختو محدودیتونو سره مخ دي. دغه کار د دوی اساسي حقونه او د هېواد راتلونکی اغېزمنوي. روغتیايي خدمتونو ته لاسرسی توازن نه لري او دا کورنۍ زیانمنوي او ټولنې کمزورې کوي.»
یوناما ټنیګار کړی چې د افغانستان واکمن حکومت باید د نړیوالو بشري حقونو مکلفیتونو ته نږدې شي.
په اعلامیه کې زیاته شوې: « افغانستان لپاره د دې ډاډ ترلاسه کول چې ښځې او نجونې وکولی شي زده کړې وکړي، کار وکړي او په ټولنه کې بشپړ ګډون ولري، د بیارغونې اړین موارد برابروي. موږ له واکمنو چارواکو غوښتنه کوو چې له نړیوالو مکلفیتونو سره د سمون لپاره کوټلي ګامونه پورته کړي او د افغانستان او د هغه د ټولو وګړو لپاره د پرمختګ زمینه برابره کړي.»
په ورته مهال، د بشري حقونو په برخه کې د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي هم له نړیوالو د بشري حقونو د تأمین په اړه د ګډ دریځ غوښتنه کړې.
ریچارډ بېنېټ زیاته کړې: « بشري حقونه د ملګرو ملتونو په بنسټ کې د سولې، برابرۍ او کرامت ساتلو لپاره ځای پر ځای شوي دي، ترڅو هغه ناانصافي چې ډېری خلک له هغې سره مخ دي، په ځانګړې توګه په افغانستان کې له منځه یوسي. د بشري حقونو په نړیواله ورځ، نړۍ باید کلک دریځ ونیسي.»
که څه هم سرپرست حکومت د یوناما تازه اعلامیې په اړه څه نه دي ویلي، خو د چارو شنونکي زده کړې او کار د ښځو او نجونو اساسي حق بولي او له نړیوالو بنسټونو غواړي چې په سیمه او نړۍ کې د افغان کډوالو پر وړاندې د کېدونکو ظلمونو مخه هم ونیسي.
د چارو شنونکی اختر محمد راسخ وايي: « دا معقوله خبره ده چې زموږ خویندې او لورګانې د زده کړو او کار حق لري، خو د انسان وژنه کوم چې په فلسطین، یمن او سوریې کې ترسره کېږي او دغه راز په پاکستان کې د پښتنو او بلوڅانو وژنه هم بشري حقونو او انساني کرامت ته توهین او تر پښو لاندې کول دي چې باید وغندل شي.»
د چارو شنونکی زلمی افغانیار وایي: « په تېرو څلورو کالو کې د یوناما په ګډون د ملګرو ملتونو بنسټونو د سیاسي موج سوارۍ پر بنسټ اعلامیې خپرې کړې او له افغانستان سره تقابلات مطرح کړل. د دوی لپاره هېڅکله افغانستان کې بشري حقونه مهم نه دي او که مهم وای، نو د ملي ګټو پر بنسټ به یې تعامل کړی وای. ملګري ملتونه او یوناما د فلسطین په اړه څه پيغام لري، هلته زرګونه کسان شهیدان، ژوبل او بې کوره شول. دوی ولې په دې اړه اعلامیه نه خپروي.»
نړیوال بنسټونه که څه هم نږدې هره ورځ د بشر حقونو خوندیتوب په اړه اعلامیې ورکوي او دغه ورځ په داسې حال کې نمانځي چې لا هم ډېری افغان کډوال په ګاونډيو هېوادونو ایران او پاکستان سربېره، یو شمېر نورو هیوادونو کې هم له زجر سره مخ دي، خو نړیوال بنسټونه د دغو بې عدالتیو مخنیوي کې پاتې راغلي دي.
