ایران د شنبې پر ورځ د (۱۴۰۳ کال د غبرګولي پر ۱۹ مه) د افغانستان په اړه د مسکو فارمټ ناستې کوربه وه.
دغې ناستې ته له اسلامي امارت سربېره روسیې، چین، پاکستان او د ایران په ګډون یو شمېر نورو هېوادونو ته هم د ګډون بلنه ورکړل شوې، خو اسلامي امارت په کې ګډون نه دی کړی.
د اسلامي امارات بهرنیو چارو وزارت د درېیمې سیاسي څانګې مشر ذاکر جلالي وايي:« اسلامي امارت ته په تهران کې د سیمه ییزو اړیکو غونډې ته بلنه ورکړل شوې، خو ګډون په کې نه کوي. اسلامي امارت تمه لري، چې د نوي میکانیزم د جوړولو پر ځای دې د افغانستان په اړه په جوړو شویو غونډو کې له منظم او جوړ شوي میکانیزم څخه کار واخېستل شي.»
تر دې وړاندې د افغانستان لپاره د روسیی ځانګړي استازي ضمیر کابلوف ویلي ول، په یاده ناسته کې به د دوحې په درېیمه ناسته کې د ګډون لپاره د چمتووالي په هکله هېوادونه خبرې وکړي.
د سیاسي چارو شنونکي په افغانستان کې د تلپاتې سولې او ثبات د ټینګښت لپاره په هغو نړیوالو ناستو کې چې د افغانستان په تړاو جوړیږي د افغان چارواکو ګډون اړین ګڼي.
دوی په دې باور دي چې په دغو ناستو کې د سرپرست حکومت د استازو ګډون کولی شي، له نړۍ سره د رسمي اړیکو ټینګښت ته زمینه برابره کړي او د هېوادونو اندیښنې له نږدې ځواب کړی شي.
د سیاسي چارو شنونکی عیسی اسحاقزی وايي: « یوازینۍ سولهييزه او له تاوریخوالي خالي لار خبرېاترې دي. دا ډېره اړینه ده چې د طالبانو سرپرست حکومت چارواکي په هره ملي، سیمهییزه او نړیواله غونډه کې حضور ولري او د افغانستان ملي ارزښونو، نړیوالو قوانینو او د بشر حقونو د نړیوالې اعلامیې له مخې خپل دریځ څرګند کړي او د ازادۍ او عدالت په موخه د افغانستان له دریځه ملاتړ وکړي. »
د سیاسي چارو شنونکی توریالی ځاځی وايي: « د استازو راتګ افغانستان ته هېڅ کومه ګټه ونه کړه. دوی د خپلو ګټو لپاره دا غونډې ترسر کوي، بله دا که موږ ځان مستقل هېواد ګڼو، نو باید نور دې غوندو ته ارزښت ورنه کړو او خپل ملي غرور وساتو. هغه غونډه چې د افغانستان پر ګټه نه وي د اسلامي امارت ګډون په هغې کې تېروتنه ده. زما وړاندیز دا دی چې دوی نور په دغسې غونډو کې چې د هېواد او ولس پر ګټه نه وي،برخه وانخلي.»
ځېنې نور بیا په دې اند دي چې د افغانستان د روان وضعیت په تړاو په جوړیدونکو ناستو کې د سرپرست حکومت د استازو نه ګډون د افغانستان پر زیان دی او زیاتوي چې دا کولی شي له نړۍ سره شته اندیښنې لاپسې زیاتې او تعامل ته د رسیدو پر وړاندې ننګوونې وزیږوي.
د سیاسي چارو شنونکی عزیزاحمد معارج وايي: « هره غونډه چې د نړۍ، سیمې او ګاونډ پر کچه جوړېږي او په ځانګړې توګه د افغانستان موضوع په کې مطرحه کېږي، دا پر افغانستان اغېز لري، که هغه د مسکو فارمټ غونډه ده، که د سیمې د تماس کمېسیون غونډه ده او که د دوحې راتلونکې غونډه او یا نورې غونډي دي، باید هرومرو د اسلامي امارت چارواکي په کې ګډون وکړي او هغه ګیلې چې دلته افغانستان کې یې کوي، ښه دا ده چې هلته یې مطرح کړي. له خپله دریځه دفاع وکړي، مقابل لوري ته قناعت ورکړي او خپل وړاندیز هم ولري چې همدا د افغانستان د ستونزو لپاره د حللاره ده. داسې اړیکې به جوړې شي او افغانستان به له انزوا راووځي او نړۍ به له افغانستان سره مرستې هم وکړي، پرته له دې تېښته او ځای خالي کول، ګډون نه کول، د دې انتظار کول چې بل څوک دا هر څه جوړ کړي او نړۍ موږ ته یو څه وکړي؛ نو دا د حل لاره نه ده او باید خپله هلې ځلې وشي. له طالب چارواکو مو هیله دا ده چې سل په سلو کې ګډون وکړي، پرته له دې به افغانستان د بدبختیو او ناورین خوا ته خدای مه کړه روان شي.»
د اسلامي امارت له بیا واکمیدو راپدې خوا په سیمه او نړۍ کې د افغانستان په تړاو لسګونه ناستې جوړې شوې، خو لایې کومه جوته پایله نه ده ورکړې.
ټاکل شوې چې ملګري ملتونه د جون پر ۳۰ نیټه د قطر په پلازماینه دوحه کې د افغانستان په تړاو درېیمه ناسته جوړه کړي چې سرپرست حکومت ته هم په کې د ګډون رسمي بلنه ورکړل شوې خو اسلامي امارت ویلي چې د یادې ناستې په تړاو له څېړنې وروسته د ګډون او نه ګډون پرېکړه کوي.
