د سیاسي چارو تحلیل کوونکي وايي، نړیواله ټولنه پر خپلو شرطونو ولاړه ده او تمه لري، چې اسلامي امارت به یې منلو ته نرمښت وښيي،خو برعکس اسلامي امارت هم پر خپل دریځ کلک ولاړ دی.
تحلیل کوونکي له اسلامي امارته غوښتنه کوي،چې له نړیوالو سره باید پر هغو مسایلو تعامل وکړي،چې له ملي ارزښتونو سره ټکر کې واقع نه وي
دوی وايي، نړۍ په افغانستان کې د خپلو ګټو په درشل کې ده او په کار ده چې اسلامي اماررت هم په نړۍ کې خپلې ګټې ولټوي.
تحلیل کوونکی عبدالحی قانت وايي:« اسلامي امارت باید له نړۍ سره پر داسې یوه شکل تعامل وکړي،چې هر هغه څه چې زموږ ملي ګټې تر پښو لاندې نه کوي، زموږ دیني او ملي ارزښتونه تر پښو لاندې نه کېږي، پر هغو نړیوالو سره کېني، بحث وکړي. موږ به د نړۍ په نورو هېوادونو کې خپلې ګټې ولټوو.»
د طالبانو او نړیوالو د سیاسي ترینګړتیا بیه عام افغانان ورکوي.
هېواد کې له نوي تحول سره چې اسلامي امارت په کې په دویم ځل واک ته ورسېد، له کبله یې افغانستان د نړۍ له سختو بندیزونو او فشارونو سره مخ شو.
د پوهنتون استاد فیض محمد ځلاند وايي، د نړیوالو غوښتنې تر ډېره نه دي منل شوي او نه هم په دې برخه کې پرمختګ شوی دی.
ځلاند زیاته کړه:«په لویه کې نړۍ له طالبانو څخه تمه لري،چې اسلامي امارت دایم والي لپاره په ځینو مسایلو کې له نړۍ سره همغږي خپله کړي، د ښځو او نجونو کار او تعلیم له سره پیل کړي،بشري حقونو ته درناوی وشي، سیاسي انډول برقرار شي،نورو سیاسي ګوندونو،سیاسي فعالانو،مدني ټولنې ته کار پیدا شي، دا هغه غوښتنې دي،چې په تېرو څلور میاشتو کې له اسلامي امارته شوي،خو کوټلي ګامونه نه دي پورته شوي.»
بهرنیو چارو وزارت وايي،له نړۍ سره په متقابل درناوي ولاړې اړیکې غواړي،نړۍ ته انتظار نه کاږي او د اوس لپاره یې تمرکز د داخلي ستونزو پر حل ور ټول دی.
د بهرنیو چارو وزارت د ستراتیژیکو اړیکو مشر ولي الله شاهین وايي:« موږ د نړۍ په انتظار نه یو. موږ باید داخلي وضیعت جوړو کړو او دا زموږ مسولیت دی.د داخلي وضیعت په جوړېدو کې دا سمه ده،چې نړۍ ته ضرورت لرو، خو انتظار نه ورته کاږو. زموږ لومړیتوب خلک دي، د هغوی ژوند بهتره کول زموږ مسولیت ده، نه د نړیوالو.»
اسلامي امارت تر اوسه پورې خپله بهرنۍ تګلاره نه ده روښانه کړې. له اسلامي امارت و تمه داده،چې خپل دریځ کې نرمښت راولي او له نړیوالو سیاستونو سره ځان برابر کړي.
