په داسې حال کې چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ سوداګریزې او ټرانزیټي لارې لاهم تړلې دي، په هرات کې د تازه مېوو کاروباریان وايي، د مېوو د صادراتو لپاره یې بدیلې لارې او نوي بازارونه موندلي.
د افغانستان او پاکستان ترمنځ سوداګریزې او ټرانزیټي لارې له تېرو څه باندې درېیو میاشتو راهیسې له هغه وروسته تړلې پاتې دي چې کله د کابل او اسلام اباد ترمنځ اړیکې ترینګلې شوې.
د هرات د تازه مېوو کاروباریان وايي، اوس مهال د افغانستان تازه مېوه د دې ولایت د بندرونو له لارې نورو هېوادونو ته صادرېږي.
سوداګر خلیل احمد وايي: « پخوا مې خپلې مېوې د پاکستان ښارونو اسلام اباد او لاهور ته استولې، خو کله چې لاره بنده شوه بیا مو د افغانستان ولایتونو ته لېږدول پیل کړل؛ اوس مو نوې لارې موندلې او د منځنۍ آسیا هېوادونو او روسیې ته یې صادروو.»
سوداګر عبدالناصر نبي زاده وايي: « د بدیلو لارو په فکر کې یو او یو شمېر مېوې مو اوس ازبېکستان ته صادرې کړې دي، همدارنګه ترکمنستان، قزاقستان، هندوستان او نورو هېوادونو ته صادرېږي. له بدیلو لارو تازه صادرات پيل شوي او کرار کرار به نورو هېوادونو ته هم صادرات پيل شي.»
د افغانستان د تازه مېوو د صادراتو لپاره د بدیلو لارو او بازارونو موندلو سربېره، د تېر په پرتله د تازه مېوو بیې ټیټې دي او دغه کار د سوداګرو پرعوایدو منفي اغېز کړی.
دوی وايي، که د مېوو د ساتنې لپاره سړې خونې جوړې شي، نو د مېوو د حاصلاتو زیانمنېدو مخنیوی به هم وشي.
مېوه پلورنکی محمد رفېع ولي زاده وايي: « موږ ډېرو سړو خونو ته اړتیا لرو؛ دولت باید له ۵ تر ۱۰ ټنو ظرفیت لرونکې سړې خونې جوړې کړي، ترڅو له هېڅ هېواد څخه د مېوې واردولو ته اړتیا ونه لرو. که سړې خونې ولرو، موږ کولی شو خپلې مڼې تر بل فصل پورې وساتو.»
مېوه پلورونکی عبدالقیوم وايي: « د اسلامي امارت له حکومت غوښتنه کوم چې لا ډېرې سړې خونې جوړې کړي. که موږ سړې خونې ولرو، بارونه مو نه خرابېږي. موږ له دې وړاندې ایران څخه مڼې واردولې، خو اوس یې نه واردوو؛ ځکه په دې محدودو سړو خونو کې مو خپلې مڼې ساتلې دي.»
په ورته مهال، هرات کې د تازه مېوو پلورونکو ټولنې مسوولان وایي، روان کال نږدې ۲۲ زره ټنه تازه میوې بهرنیو هېوادونو ته صادرې شوې؛ حال دا چې هرات د شاوخوا ۲۲۰ زره ټنه تازه مېوو د صادرولو ظرفیت لري.
د دوی په خبره، که د صادراتو لپاره اسانتیاوې زیاتې او د ساتنې امکانات برابر شي، نو دا سکټور کولی شي د هېواد په اقتصاد کې لا زیات مثبت رول ولوبوي.
هرات کې د تازه مېوو پلورونکو ټولنې رییس عبدالاحد هدایت رحماني وايي: « سږ کال ۲۲ زره ټنه مېوه صادره شوې چې دا بس نه ده؛ ځکه موږ تر ۲۲۰ زرو ټنو د صادراتو ظرفیت لرو. که تاسو همدا اوس په هرات کې ټولې شخصي او دولتي سړې خونې وګوری، په وطني مڼو او انارو ډکې دي او ښه کیفیت هم لري. که چېرې دا مېوې ګاونډیو هېوادونو ته صادرې شي، د نږدوالي له امله به یې ګټه ډېره وي.»
له دې ټولو سره، د هرات ځایي چارواکي وایي، هڅه کوي د توکو لېږد رالېږد په موخه د پاکستان بدیلې لارې پراخې او د صادراتو زیاتوالي لپاره اړینې اسانتیاوې برابرې کړي.
د هرات والي ویاند محمد یوسف سعیدي وايي: « د هرات محلي ادارې تل د دې ولایت له بندرونو څخه ګاونډیو هېوادونو ته د صادراتو او وارداتو لپاره د اسانتیاوو رامنځته کولو هڅه کړې. هغو ستونزو ته په کتو چې په دې وروستیو کې د هېواد په ځینو لارو کې راپيدا شوې دي، د اسلامي امارت چارواکي بریالي شوي چې د اسلام کلا بندر او هرات – خواف رېل کرښې له لارې د تجارت سطحه لوړه کړي. همدارنګه هڅې روانې دي چې له دغې لارې د تجارت لپاره نور سهولتونه هم برابر شي.»
دا په داسي حال کې ده چې هېواد کې د سړو خونو نه شتوالي له امله ډېری وخت بڼوالان د تازه مېوو خرابېدو له امله خپل ترلاسه شوي حاصلات په ټیټه بیه پلوري، مګر اوس د اړتیا پرمهال د کېلو او مالټو په څېر یو شمېر تازه میوې له ایران او هند څخه واردېږي.
