حیرتان سوداګریز بندر چې د هېواد په شمال کې یو له لویو او مهمو بندرونو ګڼل کېږي، افغانستان د اوسپنې پټلۍ له لارې له منځنۍ اسیا سربېره له یو شمېر اروپايي هېوادونو سره هم نښلوي.
تېر کال د دې سوداګریز بندر له لارې د ٣٩ میلیونه امریکايي ډالرو په ارزښت داخلي تولیدات بهرنیو هېوادونو ته صادر شوي دي.
د بلخ ولایت د سوداګرۍ او پانګونې خونې چارواکي وايي، تېر کال د سوداګرۍ په برخه کې ګڼې لاسته راوړنې لري او له درکه یې بهرنیو هېوادونو ته په پراخه کچه کورني تولیدات صادر شوي دي. د دوی په خبره، روان کال به د صادراتو کچه د تېر کال په پرتله یو نیم برابر زیاته شي.
د بلخ سوداګرۍ او پانګونې خونې مرستیال هارون رشید وايي: « تېر کال موږ ۳۹ میلیون ډالرو په ارزښت صادرات لرل، خو سږ کال تر اوسه یانې په لومړیو شپږو میاشتو کې ۴۱.۵ میلیون ډالرو په ارزښت صادرات لرو؛ د صادراتو دا کچه ښيي چې له ۲۰ تر ۲۵ سلنو زیاتوالی په کې راغلی. موږ تمه لرو چې د کال تر پایه پورې دا کچه یو نیم برابر لوړه شي.»
یو شمېر هغه سوداګر چې له کلونو راهیسې د حیرتان بندر او ګمرک له لارې سوداګري کوي، یاد ګمرک بهرنیو هېوادونو ته د صادراتو او وارداتو په برخه کې له اقتصادي پلوه ګټور بولي او زیاتوي چې اسلامي امارت دې له هېواده بهر کورنیو توکو ته بازار موندنه وکړي، ترڅو له همدې لارې کورني تولیدات تر اروپايي هېوادونو ورسوي.
صنعتکار محمد افضل افضلي وايي: « له اسلامي امارت مو دا خواهش دی لکه څرنګه چې زموږ واردات راځي، د رېل له لارې چین هېواد ته زموږ د صادراتو زمینه هم برابره کړي او دغسې اروپايي ملکونو، قزاقستان او ها خوا ملکونو ته هم زموږ د صادراتو لپاره زمینه برابره شي.»
سوداګر امیر شاه خان شهزاده وايي: « د رېل پټلۍ کارونه اوس ډېر ښه پرمخ روان دي؛ دا چې واردات او صادرات په تجارت کې مهم رول لري، په دې برخه کې کولی شو له اروپا سره راکړه ورکړه ولرو. زموږ سوداګرو دا غوښتنه ده چې د افغانستان کورنیو تولیداتو ته بازار موندنه وشي.»
کارپوهان له اقتصادي نظره په دې باور دي چې که د هېواد کرنیزې، صنعتي او کاني سرچینې په سمه توګه مدیریت او په معیاري بڼه پروسېس شي، د تولیداتو کچه به لوړه او د بهرنیو بازارونو اړتیا به پوره کړي.
دوی زیاتوي، د معیاري بسته بندۍ، د ټرانسپورټي اسانتیاوو برابرولو، له نړیوالو مارکېټونو سره د اړیکو پراختیا او د پانګونې جذب کولی شي د صادراتو کچه د پام وړ لوړه کړي.
د اقتصادي چارو شنونکی عبدالظهر مدبر وايي: « زموږ صادرات هغه وخت لوړېدای شي چې موږ له خپلو بشري او اقتصادي سرچینو په سمه توګه ګټه واخلو. کله چې کاري ځواک په کار وګومارل شي او د اشتغال کچه لوړه شي، نو ښکاره خبره ده چې د تولید کچه هم لوړېږي. په دې سره نه یوازې موږ د خپل داخلي مستهلک اړتیاوې پوره کوو بلکې بهرني متقاضي ته هم جنس چمتو کولی شو. دولت باید سوداګرو ته ځینې سب سایډيګانې ورکړي، مالیاتي معافیتونه په پام کې ونیسي او په ګمرکي تعرفو کې کمښت راولي. دا ټول کارونه سبب کېږي چې د صادرات کچه لوړه شي.»
حیرتان، آقینه او تورغونډۍ هغه ګمرکونه دي چې افغانستان د رېل پټلۍ له لارې بهرنیو هېوادونو سره نښلوي.
د ټولګټو چارو وزارت د خپرې شوې خبرپاڼې له مخې، تېر اوونۍ د رېل پټلۍ له لارې ٩٥ زره ټنه انتقالات شوي چې ډېره برخه یې واردات تشکیلوي، خو هڅه کېږي چې واردات کم او د صادراتو زیاتوالي ته زمینه برابره شي.
