د امريکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ايران ته د دوو اوونيو مهلت ورکړې خلاف، شنبه د شپې ناوخته خپلو ځواکونو ته په ايران کې د دې هېواد د اټومي تاسيساتو بمبارولو حکم وکړ او په دې توګه امريکا عملاً د اسراییلو په پلوۍ له ايران سره جګړې ته داخله شوه.
امريکايي ځواکونو په ايران کې د فردو، نطنز او اصفهان اټومي مرکزونو په بمبارولو سره پر دې هېواد د بريد لومړنی ګام پورته کړ، هغه چې د ډېرو هېوادونو له غبرګونونو او د ځينو نورو هغو چې د امريکا نږدې متحدان دي، له هرکلي سره مخ شو.
له بريد څو شېبې وروسته ايران د امريکا دا عمل د ملګرو ملتونو د منشور خلاف عمل ياد او د خطرناکو ناوړه پایلو خبرداری يې ورکړ.
د ایران بهرنیو چارو وزارت وویل: « د ایران اسلامي جمهوریت دا خپل مشروع حق ګڼي چې د امریکا نظامي تېري او د دې یاغي رژیم له خوا د ترسره شویو جنایاتو پر وړاندې په بشپړ ځواک سره ودرېږي. د ایران اسلامي جمهوریت په ملګرو ملتونو، امنیت شورا، د ياد سازمان پر سرمنشي، د نړیوالې اټومي انرژۍ پر ادارې او نورو صلاحیت لرونکو نړیوالو ادرسونو غږ کوي چې ژر تر ژره د دې جنایت کارانه قانون ماتونې پر ضد اقدام وکړي.»
د ملګرو ملتونو سرمنشي انټونیو ګوتېرېش پر ايران بريد د سيمې نړيوال امنيت پر زيان ياد کړ او د دې ناورين د حل لپاره يې ډېپلوماسي يوازینۍ معقوله لاره پر ګوته کړه.
ګوتېرېش په دې اړه ویلي: « زه د امریکا متحده ایالتو له خوا پر ایران د زور کارونې له امله ژور اندېښمن یم. دا یو خطرناک اقدام دی چې د سیمې وضعیت لا پسې خرابوي او دا نړیوالې سولې او امنیت ته مستقیم ګواښ دی. د دې شخړې د چټکې پراخېدو خطر مخ په زیاتېدو دی او کولی شي د ملکي وګړو، ټولې سیمې او حتی د نړۍ لپاره ویجاړونکې پایلې ولري. زه له ښکېلو هېوادونو غواړم چې د شخړې له زیاتولو ډډه وکړي او خپلې ژمنې د ملګرو ملتونو منشور او نورو نړیوالو قوانینو له مخې ترسره کړي. دې بحران ته پوځي حل لاره نه شته او یوازینۍ لاره یې ډېپلوماسي ده.»
د اټومي انرژۍ نړیوال سازمان د ايران پر اټومي مرکزونو د بريد په اړه له حساسيت پرته ويلي، تر اوسه له يادو مرکزونو د راډيو اکټيف وړانګو خپرېدو راپورونه نه دي ورکړل شوي.
دغه سازمان زیاته کړې: « د ایران پر درېیو اټومي مرکزونو چې فردو هم په کې شامل دی، له بریدونو وروسته تر اوسه له مرکزونو بهر د وړانګو په کچه کې د زیاتوالي راپور نه دی ورکړل شوی. د اټومي انرژۍ نړيوال سازمان به د مالوماتو له ترلاسه کولو سره سم، د ایران وضعیت په اړه نورې څېړنې او ارزونې هم وړاندې کړي.»
ځينې هېوادونه اندېښمن دي چې ګني د امريکا له دې بريد سره به په سيمه کې کړکېچ زيات او دوامداره شي.
دوی د امریکا د برید پر وړاندې له ځانه دفاع د ايران حق ګڼي.
د پاکستان بهرنیو چارو وزارت ویلي: « موږ یو ځل بیا ټینګار کوو چې دا بریدونه د نړیوالو نورمونو له ټولو اصولو ښکاره سرغړونه ده او ایران د ملګرو ملتونو د منشور له مخې مشروع حق لري چې د ځان دفاع وکړي. که چېرې کړکېچ لا زیات شي، نو دا به نه یوازې د سیمې لپاره بلکې د ټولې نړۍ لپاره هم خطرناکې او ویجاړوونکي پایلې ولري.»
سعودي عربستان چې په عربي هېوادونو کې د ايران ستر رقيب ګڼل کېږي، هم د امريکا پر دې بريد غلی نه دی پاتې شوی او د اسراییلو بريد ته ورته يې د امريکا له لوري هم د ايران حاکميت نقضول غندلي.
د سعودي عربستان بهرنیو چارو وزارت په دې اړه ویلي: « د سعودي عربستان پادشاهي د ايران په اسلامي جمهوريت کې پرمختګونه په ځانګړې توګه د امريکا متحده ايالاتو له لوري د ايران اټومي تاسيساتو هدف ګرځول په ژورې اندېښنې سره څاري. سعودي د ۲۰۲۵ کال د جون پر ۱۳مه خپله خپره کړې هغه اعلاميه بيا تایيدوي چې په کې د ايران اسلامي جمهوريت حاکميت نقضول غندل شوي او مخالفت ورسره ښودل شوی. سعودي پر هغو ممکنه هڅو ټينګار کوي چې د کړکېچ او د هغه د لا پراختيا مخنيوی کوي.»
خو د بریټانیا لومړی وزیر بیا کېیر سټارمر وایي، د ایران اټومي پروګرام د نړیوال امنیت لپاره یو جدي ګواښ دی او په خبره یې ایران ته هېڅکله اجازه نه ورکول کېږي چې اټومي وسلې ولري.
سټارمر زیاته کړې: « په منځني ختیځ کې وضعیت بې ثباته پاتې دی او په سیمه کې ثبات لومړیتوب لري. موږ په ایران غږ کوو چې د خبرو اترو مېز ته راستون شي او د دې بحران د پای ته رسولو لپاره ډېپلوماټیک حل ته ورسېږي.»
که څه هم ایران په خپلو اټومي مرکزونو بريد تایيد کړی، خو وايي، دغو مرکزونو ته زيان نه دی رسېدلی.
د دوی په خبره، له دغو اټومي تاسسیاتو څخه حساس مواد له وړاندې ایستل شوي وو.
د افغانستان پخواني ولسمشر حامد کرزي پر ايران د اسراییلو بريد د اصولو خلاف ګڼلی او ټینګار يې کړی چې ټول هېوادونه او په ځانګړي ډول د ملګرو ملتونو امنیت شورا دایمي غړي هېوادونه باید د ملګرو ملتونو د منشور، د اټومي وسلو د نه خپرېدو تړون او نړیوالو قوانینو له مخې، خپلو مسوولیتونو ته ژمن پاتې شي.
