ایران یو له هغو ګاونډیو هېوادونو دی چې افغانستان ترې په کلني ډول د میلیاردونو ډالرو په ارزښت بېلابېل توکي واردوي، خو اوس دا هېواد له اسراییلو سره په مخامخ جګړه کې ښکېل دی او له امله یې د افغانستان د اقتصادي زیانمنېدو اندېښنې زیاتې شوې دي.
د اقتصاد وزارت مسلکي معین عبداللطیف نظري وایي، له اسراییلو سره د ایران وروستي کړکېچ د سوداګرۍ د پیکه او د سرحدونو تړل کېدو له امله ټرانزیټي برخه زیانمنه شوې او له امله یې په هېواد کې له ایران وارېدېدونکو توکو بیې لوړې شوې دي.
نظري په دې اړه وايي، اقتصاد وزارت هڅه کوي چې د لنډې مودې لپاره د اقتصاد زیانمنېدو د مخنیوي لپاره بدیلې لارې پیدا کړي.
نظري زیاتوي: « د ایران او اسراییلو ترمنځ د جګړې دوام د افغانستان پر اقتصادي وضعیت منفي اغېز لري. دا جګړه لامل کېږي چې د افغانستان او ایران ترمنځ پر پوله حمل او نقل کې اختلال رامنځته شي. دغه راز له ایران دې صنعتي توکي، خوراکي مواد او نفتي توکو واردات کم او په پایله کې یې بیې لوړې شي. اسلامي امارت هڅه کوي چې په مقطعي ډول بدیلې لارې په پام کې ونیسي، ترڅو د هېواد اقتصادي وضعیت تر اغېز لاندې را نه شي.»
په همدې حال کې د سوداګرۍ او پانګونې خونې چارواکي بیا د وارداتو په برخه کې له نورو توکو سربېره د نفتي توکو واردات مهم بولي او زیاتوي چې د یاد هېواد بېلابېل وارداتي اقلام په کلني ډول تر ۳ میلیارد ډالرو پورې رسېږي.
د سوداګرۍ او پانګونې خونې د مدیره پلاوي غړی خان جان الکوزی د افغانستان او ایران ترمنځ د سرحدونو د تړل کېدو ګنګوسې ردوي او زیاتوي، د دواړو هېوادونو ترمنځ په نورمال ډول ټرانزیټ روان دی.
الکوزی زیاتوي: « موږ یوازې له ایران سره یوازې صادرات او واردات نه لرو بلکې ټرانزیټ هم لرو. که څه هم له ایران زموږ واردات زیات او صادرات کم دي او تقریبا ً په کلني ډول ۳ میلیارد ډالرو په ارزښت واردات لرو، ترڅنګ یې موږ له ایران سره ټرانزیټي اړیکې هم لرو او د عباس او چابهار بنادرو له لارې تورکیې او نورو هېوادونو ته زموږ صادرات او واردات کېږي. همدا شېبه چې زه له تاسو سره خبرې کوم، په عباس بندر کې زموږ بارګیري ادامه لري او دا لړۍ روانه ده.»
بل پلو، د اقتصادي چارو یوشمېر شنونکي وایي، اوس مهال افغانستان د ټرانزیټ په برخه کې یوازې د ایران په بندرونو تکیه نه لري او په خبره یې د لنډ مهال لپاره د ایران او افغانستان ترمنځ د پولې تړل کېدل به د هېواد پر اقتصاد منفي اغېز ولري.
د اقتصادي چارو شنونکی عبدالنصیر رشتیا وايي: « که دا کړکېچ ادامه ولري، بې له شکه چې د افغانستان پر تجارت به ډېر منفي اغېز ولري او په لنډمهال کې به ډېره ستونزمنه وي چې افغانستان د خپلې سوداګرۍ مسیر ته بدلون ورکړي.»
د اقتصادي چارو شنونکی نورالله عزیز وايي: « حاکم نظام باید د دې ډول حالاتو لپاره خپل تدابیر ولري، ترڅو وکولی شي د خپلو تجارتي اړیکو تمرکز پر نورو هېوادونو وکړي او ترڅنګ یې د سون توکو برابرولو لپاره له نورو هېوادونو سره یا هم په خپله افغانستان کې امکانات چمتو کړي.»
دا په داسې حال کې ده چې له تېرو څو ورځو راهیسې د ایران او اسراییلو ترمنځ د جګړې له پیل سره سم، داسې ګنګوسې خپرې شوې چې د ایران او افغانستان ترمنځ ګډه پوله د دې جګړې له امله تړل شوې، خو په هرات کې د اسلامي امارت چارواکي دغه ادعاوې بې اساسه بولي.
