د صنعت او سوداګرۍ وزارت تازه موندنې ښيي چې د تېر کال پرتله بهرنیو هېوادونو ته د افغانستان په صادراتو کې د پام وړ کموالی راغلی.
دې وزارت د تېر کال له لومړيو ۵ مياشتو سره د روان کال د لومړيو ۵ مياشتو صادرات پرتله کړي او په پايله کې جوته شوې چې روان کال بهر ته د صادراتو کچه ۱۰ سلنه کمه شوې.
د دغه وزارت مسوولین وایي، د روان کال په لومړیو پنځو میاشتو کې د سوداګرۍ کچه ۴.۶ میليارد امریکايي ډالره وه چې له ډلې يې ۵۰۹ میلیونه ډالره صادرات او د ۴.۰۹۱ مېليارده ډالرو په ارزښت واردات شوي؛ په داسې حال کې د تېر کال په همدې موده کې د صادراتو کچه ۵۶۸ ميليونه ډالره او د وارداتو کچه ۳.۲۱۱ میليارد ډالره وه.
د صنعت او سوداګرۍ وزارت ویاند اخندزاده عبدالسلام جواد وايي: « افغانستان د روان ۱۴۰۳ کال په لومړیو پنځو میاشتو کې شاوخوا ۴ میلیارده ۶۰۰ میلیونه ډالره سوداګري لرله چې له منځه یې ۵۰۹ میلیونه ډالره صادرات او شاوخوا ۴ میلیارده ۹۱ میلیونه ډالره واردات تشکیلوي. دا په داسې حال کې ده چې د ۱۴۰۲ لمریز کال په لومړیو پنځو میاشتو کې د هېواد صادرات ۵۶۸ میلیونه ډالره او واردات شاوخوا ۳ میلیارده ۲۱۱ میلیون ډالره وو چې د تېر کال په پرتله په صادراتو کې ۱۰ سلنه کموالی ښيي. د دې کموالي دلیل د پاکستان له خوا د دواړو هېوادونو ترمنځ پر هوکړه لیکونو عمل نه کول دی.»
جواد بهر ته د صادراتو اندازې د کموالي لوی لامل، پر سوداګريزو تړونونو د پاکستان نه درېدل ګڼلي خو وايي، له دې سره روان کال افغانستان د ګاونډيانو په ګډون د نړۍ ګڼ شمېر هېوادونو ته صادرات درلودل.
جواد زیاتوي: «د افغانستان تر ټولو ډېر صادرات پاکستان، هند، متحده عربي اماراتو، قزاقستان، ازبېکستان، ایران، ترکیې، چین، قرغیزستان، د امریکا متحده ایالاتو، سعودي عربستان، اسپانیا، هالنډ، روسیې، جرمني، بلجیم، انګلستان، کاناډا او ځینو نورو هېوادونو ته شوي. پنبه، انجه او د انجې دانې، د ډبرو سکاره، ممیز، غیر الکولي څښاک، زعفران، قیمتي ډبرې، سرب، د میوې اوبه، بادام، پياز، طبي بوټي، توره ځیزه او وچ انځیر تر ټولو ډېر صادر شوي دي.»
کاروپوهان وایي، تر هغې چې افغانستان په صادراتي هېواد نه وي بدل شوی، اقتصاد يې پر پښو نه شي درېدلی.
د دوی په خبره، سرپرست حکومت باید ستونزې جوړونکو هېوادونو ته د صاداراتو پرځای، د خپلو کورنيو محصلاتو لپاره د پلور بديل مارکېټونه پيدا کړي.
د افغان صنعتکارانو ټولنې ریيس عبدالجبار ساپی وايي: « که وغواړو چې د صادراتو کچه لوړه کړو او د تولیداتو په لور لاړ شو، باید د تولید لپاره اړین امتیازونه او امکانات په واک کې ورکړو او په ډېرو برخو کې د پانګونې لپاره منظم پلانونه جوړ کړو ترڅو په څلور پنځو کالو کې تر ۳۰ سلنو د وارداتو مخه ونیسو.»
د اقتصادي چارو شنوونکی نبي افغان وايي: « حکومت باید د تخصصي برخو او په ځانګړې توګه د صادراتو او وارداتو ترمنځ د بیلانس جوړېدو لپاره له سکټوري وزارتونو سره ناستې ولري او داسې مکانیزم او تګلاره جوړه کړي چې له مخې یې وکولی شو راتلونکو څو کالو کې په تخصصي توګه مخکې لاړ شو. دا کارونه له ګاونډیانو سره په لیدنو او غونډو نه کېږي.»
پاکستان یو له هغو هېوادونو دی چې تل یې د افغانستان تازه میوو او سبزیجاتو د حاصلاتو رسېدو پرمهال د تورخم او سپین بولدک لارې تړلې دي او په دې توګه يې افغان سوداګرو ته ميليونونه ډالر زيان رسولی.
