د ژمي له راتګ سره په هرات ښار کې د سون توکو بیې لوړې شوې چې د ځايي اوسېدونکو په خبره، د ژمي ساړه موسم کې یې ژوند ورسره ستونزمن شوی.
دوی زیاتوي، د تېر کال پرتله د ډبرو سکرو بیه نږدې دوه برابره زیاته شوې. دوی له مسوولینو غوښتنه کوي چې د اوسني وضعیت په پام کې نیولو سره، د بازار څارنه وکړي او د توکو د احتکار مخه ونیسي.
د هرات اوسېدونکی سید نعیم رحیمي وايي: « سږ کال د سون توکو بیې ډېرې لوړې دي. تېر کال د یو من ډبرو سکرو بیه ۱۵۰ افغانۍ وه خو سږ کال ۲۵۰ افغانیو ته لوړه شوې. له یوې خوا ژمی دی او له بلې خوا خلک بېوزله دي. له مسوولینو غوښتنه کوم د سون توکو بیو ته لږ پاملرنه وکړي.»
د هرات یو بل اوسېدونکی عبدالحق احمدي وايي:« متأسفانه قانون نه پلی کېږي، څوک له نرخپاڼې سره سم خرید او فروش نه کوي. په ټانکر کې سون توکي یو ډول بیه لري، په دوکان کې بل ډول او بل ځای بیا بله بیه وي. لږ چې هوا سړه شي، نرخونه بره روان شي، خو چې پوښتنه وکړې وايي ډالر لوړ دی؛ اوس خو ډالر هم لوړ نه دی خو بیا هم نرخونه ولې جګ دي.»
د سون توکو پلورونکي د ملامتۍ ګوته د وارېداتو بندېدو ته نیسي او وايي، اوس مهال له پاکستان څخه د سون توکو د وارداتو بندېدو له امله د څلور کیلو ډبرو سکرو بیه له ۱۵۰ څخه ۲۵۰ افغانیو ته لوړه شوې او په خبره يې، که سرپرست حکومت د سون توکو د وارداتو لپاره زمینه برابره کړي، بازار کې به يې بيې هم ټيټې شي.
د سون توکو پلورونکی محمد اعظم شهبازي وايي: « د بیو لوړېدو ۹۹ سلنه علت له پاکستان څخه د ډبرو سکرو نه راتګ دی، سږ کال دغه لاره بنده ده، اوس ذغال له ایران څخه قاچاقي راځي او له دې امله چې ډېره کرایه پرې راځي، بیې ورسره لوړې شوې دي.»
د سون توکو پلورونکی بورجان وايي: «کاش موږ ته ارزانه راتلی چې ارزانه مو ورکړي وای. موږ ته په ۲۵۰ هم واره نه کوي. مال نه شته، غزني ته پسې ځو خو هلته هم له ځنګلونو لرګي نه راځي.»
هر کال د ژمي په راتګ سره هرات کې د سون توکو بیې لوړیږي، خو د یاد ولایت ښاروالۍ مسوولین وایي، هڅه کوي بازازونو کې د نرخپاڼو په وېشلو سره بیې کنټرول او د احتکار مخنیوی وکړي.
د هرات ښاروالۍ ویاند عبدالهادي نوري وايي: « د هرات ښاروالۍ یوه ځانګړي کمیسیون ته دنده سپارلې ترڅو د ولایت مقام، سوداګرۍ او صنایعو خونې په همکارۍ په اوونۍ کې یو یا دوه ځله ټول بازار بررسي کوي. موږ ښاریانو ته ډاډ ورکوو چې بازار د ښاروالۍ په کنټرول کې دی او بیې به نورمال وي.»
د لرګیو او سکرو لوړو بیو له امله هرات مېشتو د خپلو کورونو تودولو لپاره د برېښنا او ګازو څخه هم د بدیل سون توکو په توګه ګټه اخیستنې ته مخه کړې، خو د برېښنا دوامداره پرچاوۍ دغه ستونزه لا پسې زیاته کړې ده.
