هر کال د معمول په څېر د ژمي په رانږدې کېدو سره په کور دننه د بې ځایه شویو او له بهر راستنو شويو کورنيو ژوند له ستونزو او ننګونو سره مخامخ کېږي.
د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو سترې کمېشنرۍ په يوه راپور کې ویلي، د ښځو پر کار د سرپرست حکومت محدودیتونه او د اداري چارو پېچلتیا د دې لامل شوې چې د اکټوبر په میاشت کې ۶۰۰ زره کسان له مرستو بې برخې شي.
د راپور یوه برخه: « له دې هڅو سربېره، د مالي مرستو کمښت، د ښځینه کارکوونکو په برخه کې د محدویتونو او د اداري ځنډ او خنډ په څېر ننګونو له کبله د مرستو بهیر له جدي ستونزو سره مخ شوی. دا چارې د دې لامل شوې چې ۶۰۰ زره کسان ژمنیو اړینو توکو ته له لاسرسي محروم شي.»
داخلي بې ځایه شوي هم د ژوند له سختو شکایت کوي او وایي، تر اوسه ورسره چا مرسته نه ده کړې. دوی له سرپرست حکومته له مرستې سربېره د کاري زمینو برابرولو غوښتنه کوي.
د عبدالنصیر په نوم یو بېځایه شوی وايي: « د خلکو وضعیت داسې حال کې دی چې تر ترپالونو لاندې ژوند کوي، ژمی را روان دی او وضعیت سل په سلو کې خراب دی.»
کډوال الله داد وايي: « تاسو دا کوډلې په خپله وینئ، له موږ سره خاص مرسته نه ده شوې او بله خبره داده چې کار هم نه پیدا کېږي.»
له پاکستان راستون شوی یو کس هم د مرستې غوښتنه کوي او وايي: « د هر چا چې هرڅه په وس پوره وي، له دې خلکو سره باید مرسته وکړي. ۴۷ کاله په پاکستان کې په موږ تېر شول، دلته به هم تېر شي.»
یو بل کډوال وايي: « په تکلیف یو، یخ دی او په دې ترپالونو کې ګوزاره نه کېږي. ژمي ته وارخطا یو ځکه نه لرګي لرو او نه هم کوم بل څه، د سون له توکو او اوبو سره ډېر په تکلیف یو.»
ومو غوښتل په دې اړه د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت د مسوولینو نظر هم له ځانه سره ولرو، خو زموږ پرله پسې اړیکو ته یې ځواب را نه کړ.
په ورته وخت کې، د کډوالو د حقونو فعلان له اړوند ادارو غواړي چې د کډوالو او بې ځایه شویو کورنيو ستونزو ته رسېدنه وکړي.
د کډوالو حقونو فعال ابوالحسن صالحي وايي: « د هغو کډوالو د ستونزو هوارولو لپاره چې دا مهال په ګڼو ستونزو کې ښکېل دي او له نړیوالو مرستو محروم شوي، باید د افغانستان له اوسني نظام سره د خبرو له لارې د هغوی ستونزو ته پاملرنه وشي. که د دوی ستونزو ته جدي پاملرنه ونه شي، حکومت او نړیوال بنسټونه په دې اړه ګامونه پورته نه کړي، په را روان ژمي که به کډوالو ته جدي ستونزې او ناوړه پایلې رامنځته شي.»
د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت واک ته د سرپرست حکومت له رسېدو راهیسې د ۱۴۰۳ کال د تلې میاشتې تر وروستۍ نېټې پورې له بهر د راستنو شویو افغانانو شمېر ۳ میلیونه، ۶۶۹ زره کسان ښودلی او وايي، دغه بهیر لا هم دوام لري.
