د افغانستان پر بیارغونې د امریکا څار ادارې (سیګار) په خپل درې میاشتني راپور کې ګڼو برخو ته اشاره کړې.
په دې ۱۵۴مخیز راپور کې ویل شوي، چې امریکا او نړیوالو مرستندویه بنسټونو په تېرو درېیو کلونو کې د بشري مرستو په اډانه کې له افغانانو سره څه باندې اووه میلیارده ډالرو او د اړتیا وړ توکو په برخه کې څه باندې څلور میلیارده ډالر مرسته کړې.
راپور کاږي، چې په دې موده امریکا په یوازې ځان په بشري او د بیارغونې چارو په برخو کې ۳.۲میلیارد ډالره مرسته کړې، چې تر ټولو لوی مرسته رسوونکو هېواد یاد شوی.
د افغانستان پر بیا رغونې د امریکا د څار ځانګړې اداره وايي:« واک ته د طالبانو له رسېدو راهیسې د نړیوالو بشري مرستندویه سازمانانو لخوا په دې موده کې له افغانانو سره د بشري مرستو په برخه کې له اووه میلیارد ډالرو او د لومړنیو اړتیا وړ توکو د پوره کولو په برخه کې له څلورو میلیارد ډالرو څخه ډېره مرسته شوې. خو پر دې سربېره لا هم افغانستان له پراخې بېوزلۍ سره مخ دی. چې دغه چاره افغانان د اقلیمي بدلون له کبله د هغو طبیعي پېښو پر وړاندې لا زیانمنوي، چې موږ یې له تېرو څو کلونو راهیسې شاهدان یوو.»
راپور کې دغه راز ویل شوي، په سویس کې په امانت صندوق کې د افغانستان کنګل شوې ۳.۵ میلیارده ډالر پانګه د روان کال تر جون میاشتې ۳.۸۴ میلیارده ډالرو ته لوړه شوې.
د اقتصاد وزرات مسوولین د نړۍوالو مرستو سره سره د بېوزلۍ په کچه کې د بدلون د نه راتلو اصلي لامل د پراختیايي پروژه په نسبت د مرستو ټول تمرکز پر بشري مرستو ګڼي.
سیګار واک ته د سرپرست حکومت له رسېدو یوازې اووه میاشتې وروسته د ۲۰۲۲م ز کال په اپریل کې، د نشهيي توکو د کښت، تولید، خرڅلاو، پروسس او مصرف د بشپړ بندیز په برخه کې د حکومت مشرتابه حکم ګټور بللی، هغه څه چې په وینا یې امریکا په ۲۰ کلونو کې او د ۹ میلیارده ډالرو پر لګولو سربېره په کې پاتې راغلې.
راپور کې د ملګرو ملتونو له خولې لیکل شوي، چې د واک د لومړیو ورځو په پرتله د افغانستان له سرپرست حکومت سره سیمه ییزه سیاسي، اقتصادي، ټرازیتي او سوداګریزه همکاري زیاته شوې او د داعش په ګډون له ورته وسله والو ډلو سره د مبارزې ترڅنګ په امنیتي برخه کې د پام وړ پرمختګ شوی دی.
د اقتصادي چارو شنونکی سید مسعود وايي:« د لوږې یوه مشخصه برخه یې ساتلې، پداسې حال کې چې لوږه شتون لري او باید کار هم ورته شوی وی؛ نو پر دې اساس فکر کوم چې د دغو مرستو ناسم حرکت چې باید په تولیدي، کرنیزو، صنعت او سوداګرۍ برخو کې شوې وی، نه دي شوي بلکې د فقر کچې لوړېدو د مخنیوي لپاره چې نوره یې کچه لوړ نشي ترسره شوې دي.»
خو له دې هر سره سره، یادې ادارې د ټولګډونه حکومت نه جوړېدل، پر بشري حقونو لګېدلي بندیزونه، بشري مرستو کې لاسوهنې او د ښځو پر کار او زدکړو محدودیتونو ترڅنګ د ورته مواردو له کبله پر سرپرست نیوکه کړې.
دې ادارې له افغانستان سره د امریکا لخوا د هرو لسو او څوارلسو ورځو ترمنځ په نقدي ډول د ۸۰ میلیونه ډالرو کڅوړو مرسته د افغانیو د ارزښت او ثبات په ساتلو کې حیاتي بللې.
