افغانستان کې د بشري حقونو په ځانګړې توګه د نجونو او ښځو د حقونو وضعيت، د افغانستان په اړه د په نړيوالو بحثونو محور ګرځېدلی.
د ښځو، نجونو او بشري حقونو په برخه کې د افغانستان لپاره د امریکا ځانګړې استازې رینا امیري په افغانستان کې د سرپرست حکومت له لوري پر ښځو او نجونو لګول شوي بنديزونه، د دې هېواد اقتصادي وضعيت ښهوالي پر وړاندې لوی خنډ ياد کړی.
امیري ويلي، د يادو بنديزونو له امله افغانستان په کلنۍ توګه د يو میليارد ډالرو په اندازه مالي زيان ګالي او له دې وضعيته د وتلو لپاره يې، د سرپرست حکومت له لوري د تګلارو پر بدلولو ټينګار کړی دی.
امیري زیاته کړې: « افغانستان د ښځو او نجونو پر وړاندې د طالبانو د سختو فرمانونو او بندیزونو له امله په کلنۍ توګه له یوه میلیارد ډالرو زیات تاوان کوي. دا هغه فرمانونه دي، چې افغانې نجونې او ښځې له زدهکړو منع کوي او د ټولو افغانانو کار او روزګار ته زیان رسوي. د دې لپاره چې افغانستان له بېوزلۍ ووېستل شي، دا تګلاره باید بدله شي.»
رینا امیري داسې مهال دا څرګندونې کړي، چې له تېرو دوه نیمو کلونو راهیسې نجونې او ښځې له زدهکړو او کار کولو محرومې دي او د همدې بندیزونو په پایله کې، ډېرو مرستندویه بنسټونو خپلې مرستې یا کمې کړي او یا يې هم په بشپړ ډول بندې کړي دي.
د اقتصادي چارو شنونکي دې ته په پام چې د نجونو او ښځو لپاره خوندي فضا رامنځته شوې، خو له سرپرست حکومته غوښتنه کوي، چې ښځو ته په ټولنه کې د فعالیت اجازې په ورکولو سره ځان له اقتصادي ستونزو خلاص کړي.
د اقتصادي چاروشنونکی صمیم جاهد وايي: « دا واضح خبره ده که چېرې په ټوله کې ښځو د افغانستان په اقتصاد کې کار کولی او په دې کې یې ونډه لرلی؛ نو د افغانستان اقتصاد به لا زیاته وده کړې وه، همدې ته په کتو اسلامي امارت دې دغې برخې ته توجو وکړي، یو څه انعطاف پزیرې دې وښيي او نړیوال هم باید له اسلامي امارت سره تعامل وکړي.»
ځینې نور بیا وايي،اسلامي امارت ته پکار ده چې له نړیوالې ټولنې سره د ښه تعامل په اساس روابط ټینګ کړي، څو د سرپرست حکومت رسمیت پېژندنې ته لاره هواره شي.
د اقتصادي چاروشنونکی خلیل احمد نادم وايي: « د افغانستان حکومت که نړۍ سره تعامل ونه کړي؛ نو ضرر او زیان یې زیات ولس ته رسېږي، که تعامل وکړي او افغانستان په رسمیت وپېژندل شي نو راکړه ورکړه ډېرېږي، سیاسي استازوالۍ به فعالې شي، د سوداګرۍ برخه به لا زیات پرمختګ وکړي او پانګونه به زیاته شي.»
د سیاسي چارو شنونکی نازکمیر زیارمل وايي: « که چېرې د افغانستان اسلامي امارت د ښځو په اړه خپله پرېکړه بدله نه کړي، مرستې به نورې هم له لاسه ورکړو او په رسمیت به هم ونه پېژندل شي، ځکه د نړۍ لومړنی شرط چې دی د ښځو حقونه دي.»
دا په داسې حال کې ده چې وار له مخې، د ملګرو ملتونو سرمنشي انټویو ګوتیریش په خپل وروستي راپور کې چې د افغانستان د بشري وضعیت په اړه يې لیکلی ویلي، د افغانستان نږدې نیمایي وګړي د فقر تر کرښې لاندې ژوند کوي.
