د فبروري ۴ مه؛ د سرطان ناروغۍ نړیواله ورځ ده. سږکال دا ورځې داسې مهال را رسېږي چې د عامې روغتيا وزارت د مالوماتو له مخې له تېر کال راهيسې په هېواد کې پر سرطان د اخته کسان شمېر زيات شوی.
د دغه وزارت ویاند شرافت زمان وايي، تېر کال د ټول هېواد پر کچه په سرطان د اخته کېدو له ۶ زرو زياتې مثبتې پېښې ثبت شوې دي.
د زمان په خبره، په همدې موده کې بيا نږدې ۴۲زرو کسانو چې وړاندې او يا هم تازه پر سرطان اخته شوي، روغتيايي مرکزونو ته یې د درملنې په موخه مراجعه کړې.
هغه زیاته کړې: « لکه څرنګه چې پر نړیواله کچه د سرطان ناروغۍ پېښې ورځ تر بلې پورته کېږي، افغانستان کې هم د تېر پرتله د دغې ناورغۍ واقعات ډېر شوي. پر نړیواله کچه د واقعاتو زیاتېدو یو علت هم دا دی چې اکثریت خلک له دخانیاتو استفاده کوي، منظم غذايي رژیم نه لري او تر ټولو ستونزمن شی د الکولو کارونه ده. په افغانستان کې هم ځینې علتونه دي چې له امله یې د سرطان واقعات پورته شوي. تېر کال له موږ سره په مرکز کې راجسټر شوي واقعات نږدې ۶ زره نوي واقعات ثبت شوي. همدارنګه نږدې ۴۲ زرو هغو ناروغانو مراجعه کړې چې له وړاندې پر سرطان اخته وو یا هم نوي پر سرطان اخته شوي دي.»
د عامې روغتیا وزارت ویاند دغه راز وايي، پر سرطان د اخته کسانو د درملنې په موخه د منظمو خدمتونو وړاندې کولو په هڅه کې دي او په همدې موخه په راتلونکي کې په کابل کې د سرطان د يوه ۲۰۰ بستريز او په ننګرهار کې د ۵۰ بستریز تخصصي روغتون د جوړولو خبر ورکوي.
شرافت زمان په دې اړه وايي: « د عامې روغتیا وزارت هڅه کوي چې موږ وکولی شو په زونونو او مرکز کې د سرطاني ناروغانو لپاره منظم روغتیايي مراکز ولرو، ترڅو دوی ته خدمات وړاندې کړي. سږ کال به د تېر پرتله دا ښه وي چې موږ به په مرکز کابل کې د سرطاني ناروغیو د درملنې لپاره یو ۲۰۰ بستریز مرکز ولرو. انشالله په دې نږدې کې به یې روغتیايي خدمات پيل شي. همدارنګه موږ د هېواد په پنځو زونونو کې منظوري ترلاسه کړې چې په کې د سرطاني ناروغانو لپاره خدمات پيل کېږي. همدارنګه ننګرهار کې به هم ډېر ژر د یوه ۵۰ بستریز روغتون له لارې د سرطان ناورغانو ته خدمات پيل شي.»
ډاکټران د بدن سستي، دردونه، کمزوري او ستړيا په يادې ناروغۍ د اخته کېدو نښې ګڼي او زياتوي، په سرطان له اخته کېدو سره د بدن مقاومت کمېږي او په بدن کې سرطاني سلولونه توليدېږي.
دوی په کور دننه د يادې ناروغۍ پر درملنې د ټينګار ترڅنګ د ناروغانو لپاره د سالم خوراکي رژيم، له نشه يي توکو پرهېز او د ورزش کولو سپارښتنه کوي.
ډاکټر کمین ساپی وايي: « سرطان یوه خطرناکه او وژونکې ناروغي ده چې لومړنۍ نښې او علایم یې دردونه، خستګي، کسالت او ضعیفي او د وزن کمېدل دي. کله چې دا ناروغي په بدن کې سرایت وکړي، لومړی د انسان د بدن معافیت متأثره کوي، د بدن د معافیت سلولونه تر فشار لاندې نیسي او ورپسې د بدن معافیت صفر کېږي او دې ته زمینه جوړېږي چې د بدن نورو برخو ته هم خپور شي. کله چې د بدن نورو برخو ته سرایت وکړي، په وجود کې یوه کتله رامنځته کوي او بیا دغه کتله په سرطان بدليږي.»
ډاکټر عبدالرزاق احمدزی وايي: « سرطان یوه وژونکي ناروغي ده چې بېلابېل ډولونه لري. تر ټولو مشهور یې دوه ډوله دي چې یو یې سلیم دی او بل یې خبیث دی. د سلیم مانا دا دی چې موږ کولی شوی په ځینو حالاتو کې د هغه درملنه وکړو. د مثال په توګه د جراحۍ له لارې یا د کیموټرافۍ په وسیله یا هم د شعا ګانو په وسیله او یا د وجود د معافیتي سیسټم د تقویه کولو په وسیله هغه منځه یوسو.»
ډاکټران دغه راز پر سرطان د اخته کېدو مخنيوي لپاره د خلکو د پوهاوي کچې زياتول مهم بولي او زياتوي، په دې برخه کې د عامه پوهاوي د اساسي پروګرامونو تطبيق ته اړتيا ده.
