د اسلامي امارت له بیا واکمنېدو وروسته پاکستان او ایران له خپلې خاورې په زور او جبر د افغان کډوالو شړلو لړۍ چټکه کړې، چې ورسره میلیونونه افغان کډوال هېواد ته له راستنېدو سره د پاکستان او ایراني پولیسو له ناوړه چلن شکایتونه کوي.
د دغو هېوادونو یاده پرېکړه د نړیوالو له تندو غبرګونونو سره مخ شوې او له دواړو هېوادونو غوښتل شوې، چې له افغان کډوالو سره مناسب چلن اختیار کړي.
د ملګرو ملتونو کډوالو سترې کمېشنرۍ هم په ایران او پاکستان کې د افغان کډوالو ناوړه وضعيت تائيدوي او ورته د رسېدنې لپاره يې له نړيوالې ټولنې څه باندې ۶۲۰ میلیونه ډالرو بسپنې غوښتنه کړې.
د دغې کمېشنرۍ اسیا پسفیک څانګې ويلي، په افغانستان کې ناوړه بشري وضعیت او پر ښځو د محدویتونه وضع کول هغه څه دي، چې ښځې یې زیانمنې کړې او زرګونه کسان بېړنیو بشري مرستو ته اړتیا لري.
یاده کمېشنري وايي: « د روان او راتلونکي کال لپاره مو له دې کډوالو سره د مرستې پلان چمتو کړی، خو دغو پیسو ته په روان ۲۰۲۴ کال کې له افغان کډوالو او کوربه ټولنو سره د مرستې لپاره اړتیا لرو. پر دې سربېره له ۱.۶ میلیونه نورو افغانانو سره، چې په ایران او پاکستان کې اوسېږي، خو د کډوالو په توګه ثبت نه دي، په کوربه هېوادونو کې له ټولنو سره مرستې ته اړتيا ده.»
د ملګرو ملتونو د کډوالو سترې کمیشنرۍ موندنې ښیي، چې د روان ۲۰۲۴ کال په لومړیو درېیو میاشتو کې له پاکستان او ایرانه افغانستان ته د بېرته راستانه شویو کسانو شمېر د وړم کال پرتله ۱۴ برابره زیات شوی.
په ورته مهال د امریکا بهرنیو چارو وزارت ویاند میتو میلر په افغانستان کې وضعیت نامناسبه بولي او وایي، امریکا د پاکستان په ګډون د افغانستان له ګاونډیو هېوادونو غواړي، چې له افغان کډوالو سره دې ناوړه چلن ودروي او په جبري توګه دې يې له اېستلو ډډه وکړي.
میلر زیاتوي: « موږ به د پاکستان په ګډون د افغانستان د ګاونډیانو هڅونې ته دوام ورکړو، څو دغه هېوادونه په افغانستان کې خرابو شرایطو ته په پام، د کډوالو د نه اېستلو پر تګلارې عمل وکړي او له نړیوالو مرستندویه سازمانونو سره همغږي واوسي، څو دوی ته بشري مرستې وړاندې او د کډوالو د ژغورنې حیاتي میکانیزم له پلي کېدو ملاتړ وکړي.»
د ملګرو ملتونو د کډوالو ستره کمېشنري وايي، د بېلابېلو لاملونو له مخې افغان کډوال خپل هېواد ته ستانه شوي، چې په کې د پاکستاني ځواکونو لخوا د نیولو، د شړلو اندېښنې، د اوسېدنې کارتونو نه تمدید او د شپې پرمهال د پولیسو چاپې شاملې دي.
پاکستان کې مېشت یو شمېر افغان کډوال د پاکستاني پولیسو له ځورونې، بد چلن، د پیسو او جایدادونو له غصب شکايت کوي او له سرپرست حکومته غواړي چې پاکستان سره خبرې وکړي، څو يې په زور ونه باسي.
پاکستان کې مېشت کډوال حاجي نظر خوږیاڼيوال وايي: « باید افغان کډوال په زور ونه اېستل شي؛ افغان کډوال په دې درېیو واړو هېوادونو کې په بېلابېلو ډولونو ځورول کېږي او له هېوادونو په زور اېستل کېږي، لکه: ترکیه، ایران او پاکستان. موږ له ملګرو ملتونو، نړیوال سازمان او د کډوالو ادارې دغه غوښتنه کوو چې افغان کډوال دې نور د سیاست ښکار نه ګرځوي، دوی په هر هېواد کې له بېلابېلو ستونزو سره مخ دي.»
له دې مخکې د اسلامي امارت ویاند ذبیح الله مجاهد ویلي و، چې په پاکستان او ایران کې له افغان کډوالو سره روان چلن بشري مساله ده او د زور او جبر له لارې يې رااېستل د نړیوالو اصولو خلاف عمل دی.
مجاهد وايي، ځېنې ګاونډي هېوادونه له افغان کډوالو سره ناوړه چلن د فشار وسيلې په توګه کاروي؛ خو په خبره یې دا سياست له دې کبله پایله نه ورکوي، چې سرپرست حکومت بېرته راستنېدونکو افغانانو ته اړین سهولتونه برابر کړي.
هغه زیاتوي: « بې له شکه چې د کډوالو موضوع یوه بشري او انساني موضوع ده او په جبري توګه د هغوی راوېستل غیر قانوني ده، هم د اسلام له پلوه، هم د ګاونډیتوب له پلوه او هم د نړیوالو نورمونو له مخې دا غیر قانوني عمل او ظالمانه اقدام دی؛ خو بیا هم که دوی راباسي نو افغانان د خپلو کډوالو وروڼو چوپړ ته چمتو دي، موږ ورته چمتوالی ولرو چې ټول شته امکانات د کډوالو چوپړ ته وړاندې کړو او دا بهیر په ښه ډول کنټرول کړو، کډوال بېرته خپل هېواد ته راشي دا د کډوالو په ګټه هم ده او د افغانانو په ګټه هم او د فشار وسیله به نوره د خلکو له لاسه ووځي.»
دا په داسې حال کې ده، چې د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت وایي، په تېرو دوو ورځو کې شاوخوا ۴زره افغان کډوال له ایران او پاکستان په زور او جبر راشړل شوي دي.
